V1
Decision Speed
Türkçe: Karar Hızı
V1, kalkış sırasında pilotun motor arızası durumunda kalkışı devam ettirme ya da durdurmaya karar verdiği kritik hızdır.
V1 nedir?
V1, kalkış koşullarında (pist uzunluğu, ağırlık, sıcaklık, rüzgâr) hesaplanan ve uçak performans verilerine göre belirlenen bir hızdır. V1'e ulaşıldıktan sonra motor arızası meydansa bile, kalkış devam ettirilir; çünkü kalan pist uzunluğu güvenli şekilde durdurmaya yetmez. V1'den önce motor arızası meydansa, pilot kalkışı durdurabilir. V1 aynı zamanda VEF (Engine Failure Speed) ile ilişkilidir; motor arızası V1'de meydansa, uçak minimum performans standartlarını karşılayarak kalkış yapabilmelidir.
V1 hesaplaması AFM (Aircraft Flight Manual) performans tablolarından yapılır ve pist uzunluğu (TORA), ağırlık, sıcaklık, rüzgâr, pist yüzey durumu gibi faktörlere bağlıdır. Pilot V1 hızını kalkış öncesi flight planning aşamasında belirler ve kalkış kontrol listesinde doğrular. Kalkış sırasında V1'e ulaşıldığında, hız göstergesi V1 işaretine gelir ve pilot bu noktadan itibaren kalkışı tamamlamaya kararlı olmalıdır.
Operasyonel açıdan V1, VMCG (Yerdeki Minimum Kontrol Hızı) ve VROT (Rotasyon Hızı) ile birlikte değerlendirilir. V1 ≥ VMCG olmalı ve V1 ≤ VROT olmalıdır. Eğer hesaplanan V1 bu sınırları aşarsa, kalkış yapılamaz veya ağırlık/yakıt azaltılmalıdır.
Örnek
Karıştırılanlar
| Hız | Tanım | Karar Noktası |
|---|---|---|
| V1 | Karar Hızı | Motor arızasında kalkışı devam ettir/durdur kararı |
| VMCG | Yerdeki Minimum Kontrol Hızı | Yerde motor arızasında kontrol sınırı |
| VR | Rotasyon Hızı | Burun kaldırma hızı (V1 sonrası) |
Kalkış V-hızları: V1 nerede durur?
| Hız | Açılımı | Kalkış performansındaki rolü | Kural |
|---|---|---|---|
| VMCG | Minimum Control Speed on the Ground Yerdeki minimum kontrol hızı | Kalkış rulosunda kritik motor durursa yalnız aerodinamik kontrollerle (burun tekeri kullanılmadan) pist merkez hattında kalınabilecek en düşük hız. | VEF ≥ VMCG · V1 ≥ VMCG |
| VEF | Engine Failure Speed Motor arıza hızı | Hesaplarda kritik motorun arızalandığı varsayılan hız; pilotun fark edip tepki vermesi için V1'den yaklaşık 1 saniye önce kabul edilir. | VMCG ≤ VEF < V1 |
| V1 | Decision Speed Karar hızı | Kalkıştan vazgeçmenin (RTO) başlatılabileceği en yüksek hız; V1'den sonra bir arıza olursa kalkışa devam edilir. | VEF < V1 ≤ VR · V1 ≤ VMBE |
| VR | Rotation Speed Rotasyon hızı | Pilotun burnu kaldırmaya (rotasyon) başladığı hız; tek motorla da 35 ft'te V2'ye ulaşılacak şekilde seçilir. | VR ≥ V1 · VR ≥ 1,05 × VMCA |
| VMU | Minimum Unstick Speed Minimum yerden kesilme hızı | Uçağın güvenle yerden kesilip tırmanışa geçebildiği en düşük hız (kuyruk sürtme sınırında belirlenir). | VLOF ≥ 1,10 × VMU (tüm motorlar) · ≥ 1,05 × VMU (tek motor) |
| VLOF | Lift-off Speed Yerden kesilme hızı | Ana tekerleklerin pistten ayrıldığı hız. | VLOF ≥ VMU payları |
| V2 | Takeoff Safety Speed Güvenli kalkış hızı | Tek motor arızalıyken pistten 35 ft yükseklikte ulaşılması ve ilk tırmanışta korunması gereken hız. | V2 ≥ 1,10 × VMCA · V2 ≥ 1,13 × VSR |
| VMCA | Minimum Control Speed in the Air Havadaki minimum kontrol hızı | Havada kritik motor durduğunda en fazla 5° yatışla yön kontrolünün korunabildiği en düşük hız. | VR ≥ 1,05 × VMCA · V2 ≥ 1,10 × VMCA |
Bir uçak kalkış sırasında V1 hızına ulaştıktan 3 saniye sonra motor arızası meydansa, pilot ne yapmalıdır?
V1'den sonra motor arızası meydansa, kalan pist uzunluğu güvenli durdurmaya yetmez. Pilot kalkışı devam ettirmeli ve minimum performans standartlarını karşılayarak iniş yapmalıdır. Bu ICAO Annex 8 ve EASA Part-23/25 performans standartlarında tanımlanmıştır.
ATPL sınavında bu konu nasıl sorulur? 3 soru
Sorular sınavdaki gibi İngilizcedir. Cevabını düşün, sonra aç.
1. Assuming that maximum tyre speed and maximum brake energy speed are not limiting factors, what is the highest speed to which V1 can be set?
- VREF
- VR
- V2
- VMCA
Cevabı göster
Doğru cevap: VR
V1 cannot exceed VR because if an engine fails after VR, the aircraft is already rotating and cannot stop safely; VR is therefore the absolute upper limit for V1.
2. Which of the following correctly shows the relationship between take-off speeds V1, VR, and V2?
- V1≤VR
- V2 < VR
- V2≤V1
- VR ≤ V1 ≤ V2
Cevabı göster
Doğru cevap: V1≤VR
V1 (decision speed) must not exceed VR (rotation speed), and V2 (take-off safety speed) must be at least equal to VR. The correct order is V1 ≤ VR ≤ V2.
3. You are calculating V1 for your take-off. Which of the following does NOT directly affect the V1 calculation?
- Weight of aircraft
- VR
- V2
- Upslope of runway
Cevabı göster
Doğru cevap: V2
V1 depends on runway length, aircraft weight, runway slope, and engine performance (which affects VR and V2). However, V2 itself is an input to V1 calculation, not a factor that determines it independently.
V1 hakkında sık sorulan sorular
V1 hızı neden önemlidir?
V1, kalkışta motor arızası olması durumunda pilotun kalkışı devam ettirme ya da durdurma kararını verdiği kritik hızdır. V1'den sonra kalkış devam ettirilir çünkü kalan pist uzunluğu durdurmaya yetmez.
V1 hızı nasıl belirlenir?
V1, pist uzunluğu, ağırlık, sıcaklık, rüzgâr ve pist yüzey durumu gibi faktörlere göre AFM performans tablolarından hesaplanır ve kalkış öncesi belirlenir.
Resmi Kaynaklar ve İleri Okuma
- FAA — Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge (FAA-H-8083-25C)
- SHGM — Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (mevzuat ve duyurular)
- FAA — Airplane Flying Handbook (FAA-H-8083-3C)
- AIP Türkiye — DHMİ Havacılık Bilgi Yayını
- EASA Easy Access Rules — Standardised European Rules of the Air (SERA)
Bu yazı eğitim amaçlıdır; uçuşta güncel resmi yayınlar (AIP, NOTAM, uçağın POH/AFM'i) esas alınır.
Son güncelleme: · Hata bildirimi: [email protected]