Git-Gitme: Seçim Senin: ayrıntılı anlatım
Yayın: · Son güncelleme: · Hazırlayan: Son Yaklaşma editörlüğü
Git-gitme kararı nedir?
Her uçuştan önce kaptan pilot, hava durumunun uçuş boyunca uçağın, kendisinin ve kuralların sınırları içinde kalıp kalmayacağına karar verir. Buna uçuş öncesi git-gitme (go / no-go) kararı denir. VFR uçuşta karar büyük ölçüde üç soruya dayanır: kalkışta hava VFR minimumlarının üstünde mi, tahmini varış zamanında (ETA) varış meydanında hava nasıl olacak ve bir şeyler ters giderse gidilecek uygun bir yedek meydan var mı?
Bu soruların cevabı METAR ve TAF'tadır. METAR şu anki gözlemdir ve yaklaşık bir saatlik bir fikir verir; TAF ise önümüzdeki 9–30 saat için tahmindir. Planlamada kalkış için güncel METAR, varış ve yedek için ETA'yı kapsayan TAF esas alınır.
VFR minimumları
| Durum | Yer görüşü | Tavan |
|---|---|---|
| VFR (SERA.5001, kontrollü meydan) | 5 km | 1500 ft |
| Tipik okul solo öğrenci minimumu | 8 km | 2500 ft |
| Kontrol bölgesi dışı, 3000 ft altı (SERA) | 5 km (hız ≤140 kt ise 1500 m'ye kadar izinli durumlar) | bulutsuz, yer görülür |
Uçuş okulları ve işletmeler, özellikle solo öğrenci uçuşları için genellikle daha katı minimumlar belirler. Simülasyonda "Okul, solo öğrenci" ya da özel minimum seçerek aynı havanın farklı kararlara yol açtığını görebilirsin.
TAF grupları nasıl yorumlanır?
| Grup | Anlamı | Planlamada |
|---|---|---|
BECMG 2709/2711 9999 | Değişim 09–11 arasında herhangi bir anda olur; 11'den sonra kalıcı. | Dönem içinde kötü olanı esas al; dönem bitince yeni değeri kullan. |
TEMPO 2712/2716 3000 TSRA | Geçici dalgalanmalar; her biri 1 saatten kısa, toplamı dönemin yarısından az. | ETA bu dönemdeyse ve değer minimum altıysa uygun yedek şart. |
PROB40 2715/2718 2000 BR | %40 olasılıkla bu koşul oluşur. | Minimum altıysa TEMPO gibi değerlendir: yedek şart. |
PROB30 TEMPO 2715/2718 TSRA | %30 olasılıkla geçici koşul. | Not al, yedek planını hazır tut; tek başına iptal nedeni değil. |
FM271400 25015KT 9999 SCT030 | Saat 14:00'ten itibaren tamamen yeni tahmin. | FM'den sonra önceki bütün değerler geçersiz. |
Yan rüzgâr ve uçak limiti
Uçağın el kitabında (POH/AFM) yazan gösterilmiş yan rüzgâr (demonstrated crosswind), test pilotlarının güvenle iniş yaptığı en yüksek yan rüzgârdır. Öğrenci ve düşük tecrübeli pilotlar için pratik üst sınır kabul edilir. Hesapta rüzgâr manyetiğe çevrilir, rüzgâra en çok karşıdan bakan pist seçilir ve hamle dahil yan rüzgâr bileşeni limitle karşılaştırılır. Örneğin 250° 14G20 kt rüzgârda 31 pistine yan bileşen yaklaşık 18 kt'tır: limiti 20 kt olan DA20 için uygun, 15 kt olan C172 için değil.
Gün ışığı
Gece yetkisi olmayan bir PPL pilotu, uçuşu resmî gün batımından önce tamamlamalıdır. Planlamada varışın gün batımından en az 15 dakika önce olması iyi bir alışkanlıktır; rüzgâr, bekleme veya pas geçme bu payı hızla tüketir.
Çözümlü örnek
Bursa Yenişehir (LTBR) → Çorlu (LTBU), planlanan kalkış 06:00 UTC. LTBR METAR: 00000KT 0300 FG VV001, TAF: BECMG 2706/2707 5000 BR BKN006 BECMG 2707/2708 9999 SCT025. 06:00'da görüş 300 m ve dikey görüş 100 ft: minimum altı, kalkılmaz. 07:00'de görüş 5 km ama tavan 600 ft: yine minimum altı. 08:00'den sonra 9999 ve SCT025, tavan yok: uygun. Varış LTBU'da TEMPO 06–08 4000 BR var ama 08:00 kalkışla ETA yaklaşık 08:55'tir, dönem bitmiştir. Doğru karar: 2 saat ertele.
Sık yapılan hatalar
- Sadece METAR'a bakmak. Kalkışta hava iyi olabilir ama ETA'da varış meydanında TEMPO oraj ya da sis olabilir.
- TEMPO'yu yok saymak. "Geçici" demek "önemsiz" demek değildir; minimum altıysa yedek meydan şarttır.
- Yedeği hava durumuna bakmadan seçmek. Yedek meydan da ETA'da minimum üstünde olmalıdır.
- Hamleyi hesaba katmamak. 14G20 kt rüzgârda yan bileşeni 14 ile değil 20 ile hesapla.
- Gün batımına yarışmak. Gece yetkisi yoksa pay bırak; son dakika kalkışları en riskli olanlardır.
VFR git-gitme kararı nasıl verilir?
- Rotayı ve ETA'yı belirle. Kalkış, varış ve yedek meydanı seç; mesafe ve seyir hızından tahmini varış zamanını hesapla.
- Kalkış havasını kontrol et. Güncel METAR'da görüş ve tavan minimum üstünde mi, yan rüzgâr uçağın limiti içinde mi?
- Varış TAF'ını ETA'ya göre oku. ETA'yı kapsayan ana tahmini, BECMG, TEMPO ve PROB gruplarını ayrı ayrı değerlendir.
- Yedek meydanı seç. Varışta TEMPO/PROB40 riski varsa ETA'da minimum üstü bir yedek meydan belirle.
- Gün ışığını kontrol et. Gece yetkin yoksa varışın gün batımından yeterince önce olduğundan emin ol.
- Karar ver. Hepsi uygunsa git; şu an değil ama yakında uygunsa ertele; değilse gitme.
Sık sorulan sorular
VFR uçuş için minimum görüş ve tavan nedir?
Kontrollü bir meydanda (kontrol bölgesi) VFR kalkış ve iniş için genel olarak en az 5 km yer görüşü ve 1500 ft tavan gerekir (SERA.5001, SERA.5005). Uçuş okulları öğrenci uçuşları için daha katı minimumlar kullanır.
TAF'taki TEMPO ne demek, uçuşa engel mi?
TEMPO, belirtilen dönemde her biri 1 saatten kısa sürecek geçici dalgalanmalardır. ETA bu dönemdeyse ve TEMPO değerleri minimum altındaysa uçuşa ancak uygun bir yedek meydanla başlanır.
BECMG ile TEMPO arasındaki fark nedir?
BECMG, dönem içinde herhangi bir anda başlayıp kalıcı olan değişimdir; TEMPO ise geçici dalgalanmadır ve dönem sonunda ana tahmine dönülür.
PROB30 ve PROB40 nasıl değerlendirilir?
PROB, olasılığı %30 veya %40 olan koşullardır. Bu simülasyonda PROB40 minimum altıysa TEMPO gibi yedek meydan gerektirir; PROB30 not edilir ve yedek planı hazır tutulur.
Gösterilmiş yan rüzgâr (demonstrated crosswind) nedir?
Uçağın sertifikasyon testlerinde güvenle kalkış ve iniş yapıldığı gösterilmiş en yüksek yan rüzgâr bileşenidir. Yapısal bir sınır değildir ama öğrenci pilotlar için pratik üst sınır kabul edilir.
Yan rüzgâr hesaplanırken hamle (gust) dikkate alınır mı?
Evet. Güvenli tarafta kalmak için yan bileşen hamle hızıyla hesaplanır. 14G20 kt rüzgârda yan rüzgâr 20 kt üzerinden bulunur.
Yedek meydan nasıl seçilir?
Yedek meydan, ETA'da minimum üstü hava tahmini olan, yan rüzgârı uygun ve yakıtla ulaşılabilir bir meydan olmalıdır. Varıştaki kötü havayı aynı anda yaşayacak kadar yakın bir meydan iyi bir yedek değildir.
Bu simülasyon gerçek uçuşta kullanılabilir mi?
Hayır. Eğitim amaçlıdır ve kurallar sadeleştirilmiştir. Gerçek uçuşta resmî meteoroloji brifingi, NOTAM, uçağın POH/AFM'si ve okulun ya da işletmenin minimumları esas alınır.
Kaynaklar
- SERA (EU 923/2012): SERA.5001 VMC görüş ve bulut mesafesi minimumları, SERA.5005 VFR
- EASA Air Ops, Part-NCO: NCO.OP.160 meteorolojik koşullar
- WMO No. 49 / ICAO Annex 3: TAF değişim göstergeleri (BECMG, TEMPO, PROB, FM)
- FAA, Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge: aeronautical decision-making