Çapraz Rüzgar Görselleştirici: ayrıntılı anlatım
Yayın: · Son güncelleme: · Hazırlayan: Son Yaklaşma editörlüğü
Yan rüzgar ve karşı rüzgar nasıl hesaplanır?
Rüzgar, pist ekseniyle yaptığı açıya göre iki bileşene ayrılır. Pist yönü, pist numarasının 10 katıdır (pist 27 → 270°). Rüzgarın geldiği yön ile pist yönü arasındaki fark θ ise:
- Yan (çapraz) rüzgar bileşeni = rüzgar hızı × sin θ
- Karşı rüzgar bileşeni = rüzgar hızı × cos θ (θ 90°'yi aşarsa bileşen negatiftir, yani kıç rüzgardır)
- Yengeç (crab) açısı ≈ arcsin(yan rüzgar ÷ yaklaşma hızı); kabaca yan rüzgar ÷ hız × 60 derece
Tablo: açıya göre rüzgar bileşenleri
| Açı (θ) | Yan rüzgar oranı | Karşı rüzgar oranı | Yan rüzgar (20 KT) | Karşı rüzgar (20 KT) |
|---|---|---|---|---|
| 10° | %17 | %98 | 3,5 KT | 19,7 KT |
| 20° | %34 | %94 | 6,8 KT | 18,8 KT |
| 30° | %50 | %87 | 10,0 KT | 17,3 KT |
| 40° | %64 | %77 | 12,9 KT | 15,3 KT |
| 45° | %71 | %71 | 14,1 KT | 14,1 KT |
| 50° | %77 | %64 | 15,3 KT | 12,9 KT |
| 60° | %87 | %50 | 17,3 KT | 10,0 KT |
| 70° | %94 | %34 | 18,8 KT | 6,8 KT |
| 80° | %98 | %17 | 19,7 KT | 3,5 KT |
| 90° | %100 | %0 | 20,0 KT | 0,0 KT |
Ezberlenecek üç nokta: 30° açıda yan rüzgar rüzgar hızının yaklaşık yarısıdır, 45°'de yaklaşık %70'i, 60°'de yaklaşık %87'sidir. 90°'de rüzgarın tamamı yan rüzgardır.
Çözümlü örnek
Pist 27 (270°), rüzgar 320° / 25 KT. Açı 320° − 270° = 50°. Yan rüzgar = 25 × sin 50° ≈ 19 KT (sağdan), karşı rüzgar = 25 × cos 50° ≈ 16 KT. Yaklaşma hızı 65 KT ise yengeç açısı ≈ arcsin(19,2 ÷ 65) ≈ 17°; burun rüzgar tarafına bu kadar çevrilir. Cessna 172 için gösterilmiş yan rüzgar değeri 15 KT olduğundan bu senaryo limitin üzerindedir.
Gösterilmiş yan rüzgar limiti nedir?
Uçağın el kitabında (POH/AFM) yazan “demonstrated crosswind component”, test uçuşlarında normal pilot becerisiyle başarıyla gösterilmiş en yüksek yan rüzgar değeridir. Zorunlu bir sınır değil, test edilmiş bir değerdir; yine de eğitimde ve okul kurallarında genellikle karar eşiği olarak kullanılır. Simülasyon şu değerleri kullanır: Cessna 172 — 15 KT, Diamond DA20 — 20 KT, Aquila A211 — 15 KT. Kendi uçağının güncel POH/AFM değerini ve okulunun kurallarını esas al.
Dikkat: rüzgar yönünün kaynağı
METAR ve TAF'taki rüzgar yönü gerçek (true) kuzeye göredir; kule ve ATIS ise manyetik yön bildirir. Pist yönü de manyetiktir. Hesabı yaparken rüzgarı ve pisti aynı referansa getirmek gerekir; aksi halde açıda manyetik sapma kadar hata oluşur. Simülasyon, girdiğin yönlerin ikisinin de aynı referansta olduğunu varsayar ve yengeç tekniğini gösterir.
Yan rüzgar bileşeni nasıl hesaplanır?
- Pist yönünü bul. Pist numarasını 10 ile çarp (pist 27 → 270°).
- Rüzgar açısını hesapla. Rüzgarın geldiği yönden pist yönünü çıkar; sonucu 0°–180° aralığına getir (θ).
- Yan rüzgarı hesapla. Rüzgar hızını sin θ ile çarp. 25 KT ve θ = 50° için yaklaşık 19 KT.
- Karşı veya kıç rüzgarı hesapla. Rüzgar hızını cos θ ile çarp. Sonuç negatifse rüzgar arkadan geliyordur.
- Limitle karşılaştır. Yan rüzgarı uçağın POH/AFM'deki gösterilmiş yan rüzgar değeri ve okulun kurallarıyla kıyasla.
- Yengeç açısını tahmin et. Yan rüzgarı yaklaşma hızına böl ve 60 ile çarp; sonuç burnun rüzgara çevrileceği yaklaşık derecedir.
Sık sorulan sorular
Yan (çapraz) rüzgar bileşeni nasıl hesaplanır?
Yan rüzgar bileşeni = rüzgar hızı × sin θ formülüyle bulunur; θ rüzgarın geldiği yön ile pist yönü arasındaki açıdır. Örneğin 25 KT rüzgar pist ekseniyle 50° açı yapıyorsa yan rüzgar 25 × sin 50° ≈ 19 KT olur.
Karşı rüzgar bileşeni nasıl bulunur?
Karşı rüzgar bileşeni = rüzgar hızı × cos θ. Açı 90°'yi aşarsa sonuç negatif çıkar ve rüzgar kıç rüzgar olur. 25 KT rüzgar ve 50° açı için karşı rüzgar yaklaşık 16 KT'tır.
Yengeç açısı (crab angle) nedir?
Yengeç açısı, yan rüzgarı dengelemek için uçağın burnunun rüzgara doğru çevrildiği açıdır; uçak burnu rota çizgisinden sapmış hâlde ama yer izini pist ekseninde tutarak ilerler. Yaklaşık değeri arcsin(yan rüzgar ÷ yaklaşma hızı) ile bulunur; kabaca yan rüzgar ÷ hız × 60 derecedir.
Gösterilmiş (demonstrated) yan rüzgar değeri nedir?
Uçağın el kitabında (POH/AFM) yer alan, test uçuşlarında normal pilot becerisiyle başarıyla gösterilmiş en yüksek yan rüzgar değeridir. Zorunlu bir limit değil, test edilmiş bir değerdir; ancak eğitimde ve okul kurallarında genellikle karar eşiği olarak kullanılır.
30°, 45° ve 60° rüzgar açısında yan rüzgar yüzdesi nedir?
30° açıda yan rüzgar rüzgar hızının yaklaşık %50'si, 45° açıda yaklaşık %70'i, 60° açıda yaklaşık %87'si, 90° açıda ise %100'üdür. Karşı rüzgar bileşeni sırasıyla yaklaşık %87, %70, %50 ve %0'dır.
METAR'daki rüzgar yönü manyetik mi, gerçek mi?
METAR ve TAF'taki rüzgar yönü gerçek (true) kuzeye göredir; kule ve ATIS ise manyetik yön bildirir. Pist yönü manyetiktir. Yan rüzgar hesabında rüzgarı ve pisti aynı referansa getirmek gerekir.
Kıç rüzgar bileşeni nasıl anlaşılır?
Rüzgar ile pist yönü arasındaki açı 90°'den büyükse cos θ negatiftir ve rüzgar arkadan gelir. Kıç rüzgar iniş ve kalkış mesafesini uzattığı için karşı rüzgara göre çok daha az tercih edilir.
Kaynaklar
- FAA, Airplane Flying Handbook (FAA-H-8083-3): yaklaşma ve iniş, yan rüzgar teknikleri
- Uçağın kendi POH/AFM'si: gösterilmiş yan rüzgar bileşeni ve limitler