İniş Mesafesi Simülasyonu: ayrıntılı anlatım
Yayın: · Son güncelleme: · Hazırlayan: Son Yaklaşma editörlüğü
İniş mesafesi nedir?
İniş mesafesi (landing distance), uçağın 50 ft (15 m) yükseklikteki bir engelin üzerinden pist eşiğini geçtiği andan tamamen durana kadar aldığı toplam yoldur. İki parçadan oluşur: hava mesafesi (50 ft'ten tekerleklerin pisti ilk temas ettiği noktaya kadar süzülme ve flare) ve Ground Roll (temas noktasından durmaya kadar). El kitabı (POH) tablolarındaki değerler ideal koşulları varsayar; gerçek koşullar çoğu zaman bu mesafeyi uzatır. Bu simülasyon Diamond DA20 referansını kullanır: 800 kg, deniz seviyesi ISA, kuru sert pist ve rüzgarsız havada Ground Roll 661 ft, 50 ft'ten toplam 1360 ft, temas hızı 55 KT. İstersen “Kendi Uçağım” seçeneğiyle kendi uçağının POH değerlerini girebilirsin.
Referanstan gerçek mesafeye: düzeltme kuralları
- Ağırlık: Temas hızının karesi ağırlıkla orantılı olduğundan hem hava mesafesi hem Ground Roll yaklaşık ağırlık oranıyla (W ÷ Wref) ölçeklenir. DA20 referans ağırlığı 800 kg'dır.
- Yoğunluk irtifası: TAS² = IAS² ÷ σ olduğundan mesafe yaklaşık 1 ÷ σ oranında artar; σ, hava yoğunluğunun deniz seviyesi ISA yoğunluğuna oranıdır. ISA'da 5.000 ft'te σ ≈ 0,86 olduğundan mesafe yaklaşık %16 uzar.
- Rüzgar: Enerji yer hızının karesiyle orantılı olduğundan Ground Roll yer hızının karesiyle, hava mesafesi yer hızıyla ölçeklenir. Simülasyon temkinli davranır: karşı rüzgarın yalnızca %50'sini, kıç rüzgarın ise %150'sini hesaba katar.
- Pist yüzeyi: Yalnızca Ground Roll'u etkiler. Fren sürtünme katsayısı μ düştükçe durma yolu uzar; simülasyon (μkuru + 0,08) ÷ (μ + 0,08) oranını kullanır (0,08 aerodinamik ve yuvarlanma direncini temsil eder).
- Güvenlik payı: Hesaplanan toplam mesafe ×1,25 veya ×1,5 gibi bir katsayıyla çarpılıp kullanılabilir pistle karşılaştırılır.
Simülasyon bu düzeltmeleri temsili olarak uygular; uçağının POH/AFM'sindeki tablo ve kurallar her zaman önceliklidir.
Tablo: yoğunluk irtifasının etkisi
| Basınç irtifası (ft) | Yoğunluk oranı (σ) | Ground Roll (ft) | 50 ft'ten toplam (ft) | Referansa göre |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 1,00 | 661 | 1.360 | referans |
| 2.000 | 0,94 | 701 | 1.443 | +%6 |
| 4.000 | 0,89 | 744 | 1.531 | +%13 |
| 6.000 | 0,84 | 791 | 1.627 | +%20 |
| 8.000 | 0,79 | 841 | 1.730 | +%27 |
Tablo: pist yüzeyinin etkisi
| Pist yüzeyi | Sürtünme katsayısı (temsili) | Ground Roll (ft) | Toplam (ft) | Kuru piste göre Ground Roll |
|---|---|---|---|---|
| Kuru | 0,45 | 661 | 1.360 | referans |
| Islak | 0,30 | 922 | 1.621 | ×1,4 |
| Su birikintisi | 0,20 | 1.251 | 1.950 | ×1,9 |
| Sıkışmış kar | 0,15 | 1.523 | 2.222 | ×2,3 |
| Buz | 0,08 | 2.190 | 2.889 | ×3,3 |
Tablo: rüzgarın etkisi
| Rüzgar | Ground Roll (ft) | 50 ft'ten toplam (ft) | Referansa göre |
|---|---|---|---|
| Karşı 10 KT | 546 | 1.182 | −%13 |
| Karşı 5 KT | 602 | 1.270 | −%7 |
| Rüzgarsız | 661 | 1.360 | referans |
| Kıç 3 KT | 774 | 1.530 | +%12 |
| Kıç 5 KT | 854 | 1.648 | +%21 |
| Kıç 10 KT | 1.071 | 1.960 | +%44 |
Çözümlü örnek
Diamond DA20, 720 kg, 3000 ft basınç irtifası, 25 °C, 8 KT karşı rüzgar, ıslak pist. Referans: Ground Roll 661 ft, 50 ft'ten toplam 1360 ft. Ağırlık mesafeyi kısaltır (720 ÷ 800), yoğunluk irtifası uzatır, karşı rüzgar kısaltır, ıslak pist Ground Roll'u uzatır. Sonuç: Ground Roll ≈ 826 ft, 50 ft'ten toplam ≈ 1.501 ft. ×1,5 güvenlik payıyla gereken pist ≈ 2.251 ft (686 m). 3.000 ft pist bu koşulda yeterli.
Hidroplaning: su birikintisinde neden kayar?
Islak veya su birikintili pistte lastik ile zemin arasındaki su filmi lastiği zeminden ayırabilir. Dinamik hidroplaning'in başladığı yaklaşık hız, lastik basıncına (psi) bağlı olarak Vhp ≈ 9 × √P knot formülüyle tahmin edilir; 30 psi için yaklaşık 49 KT (simülasyon 30 psi lastik basıncı varsayar; gerçek değer için uçağın el kitabına bak). Temas yer hızı bu eşiğin üzerindeyse fren etkinliği ciddi ölçüde düşer. Simülasyon, su birikintisi seçildiğinde temas yer hızını bu eşikle karşılaştırır.
Sık yapılan hatalar
- POH değerini gerçek mesafe sanmak. Tablolar kuru, düz, sert pist, yeni uçak ve deneyimli test pilotu tekniğiyle elde edilir.
- Kıç rüzgarı küçümsemek. Kısa pistte birkaç knot kıç rüzgar mesafeyi yüzde onlarca uzatabilir.
- Islak pisti “birkaç yüzde” sanmak. Ground Roll kuru piste göre kat kat artabilir.
- Yoğunluk irtifasını kalkışa özgü sanmak. Yüksek ve sıcak havada iniş mesafesi de belirgin şekilde uzar.
- Karar noktasını geciktirmek. Eşiği yüksek veya hızlı geçtiysen hava mesafesi uzar; pist yetmeyecekse go-around kararı erken verilmelidir.
İniş mesafesi nasıl hesaplanır?
- Referansı bul. DA20 için: 800 kg, deniz seviyesi ISA, kuru pist, rüzgarsız; Ground Roll 661 ft, 50 ft'ten toplam 1360 ft, temas hızı 55 KT.
- Ağırlığı düzelt. Mesafeyi gerçek ağırlığın referans ağırlığa oranıyla çarp.
- Yoğunluk irtifasını uygula. Basınç irtifası ve OAT'tan σ'yı bul, mesafeyi 1 ÷ σ ile çarp (veya POH tablosunu kullan).
- Rüzgarı uygula. Karşı rüzgarın %50'sini, kıç rüzgarın %150'sini yer hızına uygula; Ground Roll'u hızın karesiyle, hava mesafesini hızla ölçekle.
- Yüzeyi uygula. Ground Roll'u pist durumuna göre uzat.
- Güvenlik payını ekle. Toplamı ×1,25 veya ×1,5 ile çarp.
- Pistle karşılaştır. Kalan pist yetersizse başka pist, ağırlık azaltma veya iniş yapmama kararı ver.
Sık sorulan sorular
İniş mesafesi nasıl hesaplanır?
POH'taki deniz seviyesi ISA referans mesafesi alınır; ağırlık oranı, 1 ÷ σ ile yoğunluk irtifası, rüzgar ve pist yüzeyi düzeltmeleri uygulanır, sonuç güvenlik payıyla çarpılıp kullanılabilir pistle karşılaştırılır. POH'un kendi tabloları ve düzeltme notları her zaman önceliklidir.
Ground Roll ile toplam iniş mesafesi arasındaki fark nedir?
Ground Roll, tekerleklerin pisti ilk temas ettiği noktadan uçağın durduğu noktaya kadar olan mesafedir. Toplam iniş mesafesi buna 50 ft yükseklikteki engelden temas noktasına kadar olan hava mesafesini ekler.
Yoğunluk irtifası iniş mesafesini nasıl etkiler?
Hava seyrekleştikçe aynı IAS için TAS ve dolayısıyla temas yer hızı artar; mesafe yaklaşık 1 ÷ σ oranında uzar. ISA'da 5.000 ft'te σ yaklaşık 0,86'dır ve mesafe yaklaşık %16 uzar; sıcaklık ISA'dan yüksekse etki daha da büyür.
Karşı ve kıç rüzgar iniş mesafesini nasıl etkiler?
Mesafe yer hızına bağlıdır: Ground Roll yer hızının karesiyle, hava mesafesi yer hızıyla orantılıdır. Simülasyon karşı rüzgarın yalnızca %50'sini, kıç rüzgarın %150'sini hesaba katar; kıç rüzgarın etkisi karşı rüzgardan daha büyüktür, bu yüzden mümkünse karşı rüzgarlı pist seçilir.
Islak veya karlı pistte iniş mesafesi ne kadar uzar?
Yalnızca Ground Roll uzar; hava mesafesi değişmez. Simülasyonun temsili fren sürtünme katsayılarına göre ıslak pistte Ground Roll yaklaşık %40, su birikintisinde yaklaşık %90, sıkışmış karda yaklaşık %130 artar; buzda üç katından fazla olur. Gerçek değer pist durumuna ve fren etkinliği raporuna bağlıdır.
Hidroplaning nedir, hangi hızda başlar?
Hidroplaning, lastik ile zemin arasında su filminin oluşup lastiğin zeminden ayrılması ve frenin etkisini yitirmesidir. Dinamik hidroplaning'in başladığı yaklaşık hız 9 × √P knot ile tahmin edilir (P lastik basıncı, psi); 30 psi için yaklaşık 49 KT.
İniş için ne kadar güvenlik payı bırakmalıyım?
POH mesafeleri ideal koşulları ve deneyimli test pilotu tekniğini varsayar; bu yüzden eğitimde ve kişisel minimumlarda hesaplanan mesafenin ×1,25 ile ×1,5 katı pist aranması yaygın bir pratik kuraldır. FAA AC 91-79A, iniş sırasında pist taşmasının önlenmesi için yeterli emniyet payı bırakılmasını önerir.
POH iniş mesafesi tabloları hangi koşulları varsayar?
Tablolar genellikle belirtilen ağırlık, kuru, düz ve sert yüzeyli pist, kılavuzda tarif edilen teknik, yeni ve iyi bakımlı uçak ve deneyimli pilot varsayar; bu koşullardan sapma gerçek mesafeyi uzatır.
Kaynaklar
- FAA, Airplane Flying Handbook (FAA-H-8083-3): yaklaşma ve iniş
- FAA, Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge (FAA-H-8083-25): uçak performansı
- FAA Advisory Circular 91-79A, Mitigating the Risks of a Runway Overrun Upon Landing
- ICAO Doc 9137, Airport Services Manual, Part 2: Pavement Surface Conditions (fren etkinliği sınıfları)
- Horne ve Dreher, NASA, Phenomena of Pneumatic Tire Hydroplaning (1963)
- Diamond DA20 Uçuş El Kitabı (AFM/POH): iniş performansı ve referans değerler