ILS Yaklaşma Simülatörü: LOC, GS ve DA Kararı: ayrıntılı anlatım
Yayın: · Son güncelleme: · Hazırlayan: Son Yaklaşma editörlüğü
ILS nedir?
ILS (Instrument Landing System), bulutun içinden piste kadar hem yatay hem dikey rehberlik veren hassas yaklaşma sistemidir. Localizer pist eksenini, glideslope ise eşiğe doğru inen 3°'lik süzülüş yolunu yayınlar. Pilot ILS frekansını seçer, Mors tanıtma kodunu dinleyerek doğrular ve göstergedeki iki iğneyi ortada tutarak karar yüksekliğine kadar alçalır.
| Parça | Ne söyler? | Frekans | Anten |
|---|---|---|---|
| Localizer (LOC) | Yatay rehberlik: pist ekseninin sağında mı solunda mısın? | 108,10–111,95 MHz (ondalığı tek, 40 kanal) | Pistin öbür ucunun ötesinde |
| Glideslope (GS) | Dikey rehberlik: 3°'lik süzülüş yolunun üstünde mi altında mısın? | 329,15–335,00 MHz (LOC frekansıyla eşli, otomatik seçilir) | Eşikten yaklaşık 300 m içeride, pist kenarında |
| Mesafe bilgisi | Eşiğe ne kadar kaldı? | DME ya da marker (75 MHz) | Meydana göre değişir |
Gösterge nasıl okunur?
ILS göstergesinde dikey iğne localizer'ı, yatay iğne glideslope'u gösterir. İki iğne de "hedef yol nerede?" sorusunu cevaplar: dikey iğne sağdaysa pist ekseni sağdadır, sağa düzeltilir; yatay iğne yukarıdaysa süzülüş yolu yukarıdadır, yani uçak alçaktadır ve alçalma azaltılır. İki iğne ortada kesişince uçak hem eksende hem süzülüş yolundadır.
- Localizer hassasiyeti: Kurs genişliği, pist eşiğinde tam soldan tam sağa 700 ft (yaklaşık 210 m) olacak şekilde ayarlanır. Bu yüzden iğnenin açı hassasiyeti VOR'dan yaklaşık dört kat fazladır; eşikte her nokta yaklaşık 70 ft'tir.
- Glideslope hassasiyeti: Süzülüş yolu ışını dikeyde 1,4° genişliğindedir; iğnenin tam sapması ±0,7°, her nokta yaklaşık 0,14°'dir.
- Kapsama: Localizer eksenin ±10°'si içinde 18 NM'ye, ±35°'si içinde 10 NM'ye kadar; glideslope localizer'ın ±8°'si içinde 10 NM'ye kadar kullanılır. Dışında göstergede LOC ya da GS bayrağı çıkar.
3° süzülüş yolunun hesabı
3°'lik yolda her deniz mili için yaklaşık 318 ft (pratikte "300 ft/NM") alçalınır. Gereken alçalma hızı yer hızına bağlıdır: VS ≈ yer hızı × 5 (tam katsayı 5,3). Karşı rüzgâr yer hızını düşürdüğü için daha az, kuyruk rüzgârı daha çok alçalma gerektirir.
| Eşiğe mesafe | Süzülüş yolunun yüksekliği |
|---|---|
| 1 NM | ≈ 368 ft |
| 2 NM | ≈ 687 ft |
| 3 NM | ≈ 1.005 ft |
| 4 NM | ≈ 1.324 ft |
| 5 NM | ≈ 1.642 ft |
| 6 NM | ≈ 1.961 ft |
| Yer hızı | Alçalma hızı |
|---|---|
| 70 kt | ≈ 370 fpm |
| 90 kt | ≈ 480 fpm |
| 110 kt | ≈ 580 fpm |
| 130 kt | ≈ 690 fpm |
| 150 kt | ≈ 800 fpm |
Glideslope neden aşağıdan yakalanır?
Glideslope anteninin ışın yapısı nedeniyle gerçek süzülüş yolunun üstünde, daha dik açılarda sahte süzülüş yolları oluşabilir. Standart teknikte uçak yayınlanmış yakalama irtifasında düz uçar, glideslope iğnesi yukarıdan ortaya inerken (yaklaşık 1 nokta kala) alçalmaya başlanır. Böylece hem sahte yollardan kaçınılır hem de süzülüş yoluna yumuşak bir geçiş yapılır.
Stabilize yaklaşma ve 1000 ft kapısı
Flight Safety Foundation'ın önerisine göre aletli koşullarda uçak en geç 1000 ft'te stabil olmalıdır: localizer ve glideslope 1 nokta içinde, alçalma hızı 1000 fpm'den az, uçak iniş konfigürasyonunda ve hız hedefte. Bu şartlar sağlanmıyorsa yaklaşma sürdürülmez, pas geçilir. Simülatör 1000 ft'teki durumunu ayrıca değerlendirir.
DA, DH ve karar
DH (decision height) eşik üstündeki yükseklik, DA (decision altitude) ise altimetrede okunan irtifadır: DA = eşik yüksekliği + DH. CAT I ILS'te DH 200 ft'tir; ICAO'ya göre görüş en az 800 m ya da RVR en az 550 m olmalıdır. DA'da pist, eşik ya da yaklaşma ışıkları gibi gerekli görsel referans görülmüyorsa veya yaklaşma stabil değilse pas geçilir (missed approach) ve kaçırılmış yaklaşma usulü uçulur. DA'nın altına "biraz daha bakayım" diye inilmez.
Çözümlü örnek
RWY 05 ILS (rota 050), TAS 90 kt, rüzgâr 020°/15 kt. Rüzgâr pist rotasından 30° soldan geliyor: karşı bileşen 15 × cos 30° ≈ 13 kt, yan bileşen 15 × sin 30° ≈ 7,5 kt. Yer hızı ≈ 90 − 13 = 77 kt, gereken alçalma ≈ 77 × 5,3 ≈ 410 fpm. Eksende kalmak için rüzgâr düzeltmesi ≈ asin(7,5 / 90) ≈ 5° sola, başlık ≈ 045. Eşiğe 3 NM'de süzülüş yolu yaklaşık 1000 ft'tedir; iğneler 1 nokta içindeyse yaklaşma stabildir.
Sık yapılan hatalar
- İğneyi kovalamak. Localizer'da 2–5°, glideslope'ta 100–200 fpm'lik küçük düzeltmeler yeterlidir; büyük düzeltmeler salınım yaratır.
- Rüzgârı hesaba katmamak. Karşı rüzgârda "standart" 500 fpm ile alçalan uçak süzülüş yolunun altına düşer.
- GS'yi yukarıdan yakalamaya çalışmak. Hem sahte süzülüş yolu riski vardır hem de yüksek alçalma hızı gerektirir.
- Bayraklara bakmamak. LOC ya da GS bayrağı açıkken iğne ortada görünse bile bilgi güvenilmez.
- DA'da kararı ertelemek. Görsel referans yoksa karar pas geçmektir.
Simülatördeki meydan ve ILS (ISYK 110.30, eşik 350 ft) kurgusaldır. Uçak 90 kt ile uçar; geometri FAA AIM 1-1-9'daki değerlere göre kurulmuştur. Eğitim amaçlıdır; gerçek yaklaşmada yayımlanmış usul ve minimumlar esas alınır.
ILS yaklaşması nasıl uçulur?
- ILS'i ayarla ve tanımla. Frekansı gir, Mors kodunu dinle, rota seçiciyi (CRS) pist rotasına ayarla.
- Localizer'ı yakala. Eksene 30° civarında kesişme açısıyla yaklaş; iğne hareket etmeye başlayınca başlığı pist rotasına çevir.
- Glideslope'u aşağıdan yakala. Yakalama irtifasında düz uç; GS iğnesi yukarıdan ortaya 1 nokta kala alçalmaya başla.
- Alçalma hızını ayarla. VS ≈ yer hızı × 5; karşı rüzgârda daha az, kuyruk rüzgârında daha çok.
- İğneleri ortada tut. Küçük düzeltmeler yap; 1000 ft'te localizer ve glideslope 1 nokta içinde, alçalma 1000 fpm'den az olmalı.
- DA'da karar ver. Görsel referans var ve yaklaşma stabilse iniş; değilse pas geç ve kaçırılmış yaklaşma usulünü uç.
Sık sorulan sorular
ILS nedir?
ILS, pist eksenini gösteren localizer ile 3°'lik süzülüş yolunu gösteren glideslope'tan oluşan hassas yaklaşma sistemidir. Bulutun içinden karar yüksekliğine kadar hem yatay hem dikey rehberlik verir.
ILS göstergesindeki iğneler neyi gösterir?
Dikey iğne localizer'ı, yatay iğne glideslope'u gösterir. İğne hangi taraftaysa hedef yol o taraftadır: dikey iğne sağdaysa eksen sağda, yatay iğne yukarıdaysa süzülüş yolu yukarıdadır (uçak alçaktadır).
ILS'de bir nokta kaç derece?
Localizer kurs genişliği eşikte 700 ft olacak şekilde ayarlanır; açı olarak genellikle 3–6° arasıdır ve eşikte her nokta yaklaşık 70 ft'tir. Glideslope'ta tam sapma ±0,7°, her nokta yaklaşık 0,14°'dir.
3° süzülüşte alçalma hızı nasıl hesaplanır?
Alçalma hızı ≈ yer hızı × 5 (tam katsayı 5,3). Örneğin 90 kt yer hızında yaklaşık 480 fpm gerekir. Mesafe başına kabaca 300 ft alçalınır: eşiğe 3 NM'de süzülüş yolu yaklaşık 1000 ft'tedir.
DH ile DA arasındaki fark nedir?
DH eşik üstündeki yüksekliktir (CAT I'de 200 ft); DA ise altimetrede okunan irtifadır ve eşik yüksekliği ile DH'nin toplamıdır. Eşik 350 ft ise DA 550 ft olur.
Glideslope neden aşağıdan yakalanır?
Gerçek süzülüş yolunun üstünde daha dik açılarda sahte süzülüş yolları oluşabilir. Yakalama irtifasında düz uçup iğne yukarıdan ortaya inerken alçalmaya başlamak bu riski ortadan kaldırır.
DA'da pist görünmezse ne yapılır?
Pas geçilir: tırmanışa geçilir ve yayımlanmış kaçırılmış yaklaşma usulü uçulur. Yaklaşma stabil değilse görsel referans olsa bile aynı karar verilir.
Sonuçlarım kaydediliyor mu?
Simülatör herkese açıktır. Yaklaşma görevlerindeki yıldızlarını görmek için ücretsiz üye olup giriş yapman yeterli.
Kaynaklar
- FAA, Aeronautical Information Manual, 1-1-9 Instrument Landing System (ILS)
- FAA, Instrument Flying Handbook (FAA-H-8083-15B), Navigation Systems
- ICAO Annex 10, Aeronautical Telecommunications, Volume I: Radio Navigation Aids
- Flight Safety Foundation, ALAR Briefing Note: Stabilized Approach