Alçalma Planı (TOD) Simülasyonu

Seyir irtifasından hedef fix'e 3° eğimle inmek için alçalmaya ne zaman başlaman gerekir? İrtifayı, yer hızını ve eğimi değiştir; alçalma başlangıç noktasını (TOD), gerekli dalış hızını ve geç kalırsan yolun ne kadar üstünde kalacağını gör.

IRATPLIFROrta seviye
Kısaca: Alçalmaya ne zaman başlanır?

3° eğimde her 1.000 ft irtifa kaybı için yaklaşık 3 NM gerekir (3:1 kuralı): TOD mesafesi ≈ (kaybedilecek irtifa ÷ 1.000) × 3 NM. Gerekli alçalma hızı yaklaşık yer hızı × 5 ft/dk'dır (3° için tam değer ≈ GS × 5,3). Örneğin FL100'den 2.000 ft'e inmek için 8.000 ft kaybedilir: TOD fix'ten yaklaşık 24 NM öncedir ve 120 KT yer hızında yaklaşık 600–640 ft/dk gerekir.

10 000 ft
3 000 ft
120 KT
Alçalma eğimi
Ek pay (yavaşlama, konfigürasyon)
40 NM
Hazır senaryolar
TOD mesafesi
—NM
Gerekli dalış hızı
—ft/dk
Alçalma süresi
—dk
Konum durumu
—
—

Alçalma profili

Sağda hedef fix, sola doğru mesafe

Dalış hızı yer hızına göre

Eğim sabitken gerekli ft/dk
Kaybedilecek irtifa
—
ft · seyir − hedef
Eğim gradyanı
—
3:1 kuralı
—
5 × GS kuralı
—

Nasıl çalışır?

Alçalma mesafesi, kaybedeceğin irtifa ile eğimden bulunur: 3° eğimde her 1.000 ft için yaklaşık 3 NM (3:1 kuralı). Gerekli dalış hızı yer hızına bağlıdır: yaklaşık GS × 5 ft/dk (tam değer 3° için GS × 5,3).

Simülasyon sabit yer hızı ve sabit eğim varsayar. ATC irtifa ve hız kısıtları, rüzgar değişimi ve uçağa özgü alçalma performansı gerçek planlamada ayrıca hesaba katılır.

Öğrendiğini dene

FL100'den 2.000 ft'e 120 KT yer hızıyla inecek uçak, fix'ten kaç NM önce alçalmaya başlamalı? 3:1 kuralıyla tahmin et, sonra simülasyonda kontrol et.

İlgili soruları çöz →

Bu simülasyon eğitim amaçlıdır; değerler temsilidir ve gerçek uçuş operasyonunda uçağın resmî el kitabının (POH/AFM), AIP'nin ve güncel meteorolojik bilgilerin yerine geçmez. Nihai sorumluluk pilottadır.

Alçalma Planı (TOD) Simülasyonu: ayrıntılı anlatım

Yayın: · Son güncelleme: · Hazırlayan: Son Yaklaşma editörlüğü

TOD (Top of Descent) nedir?

Top of descent (TOD), seyir irtifasından alçalmaya başlanması gereken noktadır. Amaç, hedef fix'e (ör. IAF veya yaklaşma başlangıç irtifası) tam istenen irtifada, kararlı bir eğim ve makul bir dalış hızıyla varmaktır. Çok erken başlarsan gereksiz yere alçak ve yavaş uçarsın; çok geç başlarsan dik bir alçalma, yüksek dalış hızı ve kararsız yaklaşma kaçınılmaz olur.

Formüller ve pratik kurallar

Simülasyon sabit yer hızı ve sabit eğim varsayar; gerçek uçuşta irtifa kısıtları, ATC talimatları, hız kısıtları ve uçağın performans verileri esastır.

Tablo: kaybedilecek irtifaya göre TOD mesafesi

3° eğimde kaybedilecek irtifaya göre fix'ten uzaklık (NM)
Kaybedilecek irtifa (ft)Tam hesap (NM)3:1 kuralı (NM)Fark
1.0003,13,0−%4
2.0006,36,0−%4
5.00015,715,0−%4
10.00031,430,0−%4
20.00062,860,0−%4
30.00094,290,0−%4

Tablo: yer hızına göre gerekli dalış hızı

Yer hızına ve eğime göre gerekli alçalma hızı (ft/dk)
Yer hızı (KT)2,5°3°3,5°5 × GS kuralı
80354425496400
100442531619500
120531637743600
150663796929750
2501.1051.3271.5481.250
3501.5481.8582.1681.750
4501.9902.3882.7872.250

Tablo: örnek alçalmalar

3° eğimde örnek alçalmalar
AlçalmaYer hızıTOD (NM)Dalış hızı (ft/dk)Süre (dk)
6.500 → 2.500 ft100 KT12,65317,5
FL100 → 2.000 ft120 KT25,163712,6
FL100 → 4.000 ft140 KT18,87438,1
FL250 → 5.000 ft300 KT62,81.59212,6
FL350 → 10.000 ft450 KT78,52.38810,5

Çözümlü örnek

FL100'de seyir, hedef 2.000 ft, yer hızı 120 KT, eğim 3°. Kaybedilecek irtifa 8.000 ft. Tam hesap: 8.000 ÷ 318,4 ≈ 25,1 NM; 3:1 kuralı 8 × 3 = 24 NM. Dalış hızı: 120 × 5,3 ≈ 637 ft/dk (5 × GS kuralı 600). Süre ≈ 12,6 dk. Yavaşlama için +5 NM eklersen TOD ≈ 30 NM olur. Uçak fix'e 20 NM kala hâlâ seyir irtifasındaysa yolun yaklaşık 1.631 ft üstündedir ve hedefe ulaşmak için ≈ 3,8° eğim gerekir.

Sık yapılan hatalar

Alçalma planı nasıl yapılır?

  1. İrtifa farkını bul. Seyir irtifasından hedef irtifayı çıkar.
  2. Mesafeyi hesapla. 3° eğimde farkı 1.000'e böl ve 3 ile çarp (3:1 kuralı).
  3. Payı ekle. Yavaşlama ve konfigürasyon için birkaç NM ekle.
  4. Dalış hızını bul. Yer hızını 5 ile çarp (3° için, yaklaşık ft/dk).
  5. Süreyi kontrol et. Mesafeyi yer hızına böl, 60 ile çarp.
  6. Konumu izle. Alçalma sırasında mesafeyi ve irtifayı kontrol ederek yolun üstünde mi altında mı olduğunu düzelt.

Sık sorulan sorular

TOD (top of descent) nedir?

Top of descent, seyir irtifasından alçalmaya başlanması gereken noktadır. Hedef fix'e istenen irtifada, kararlı bir eğim ve makul bir dalış hızıyla varmak için fix'ten belirli bir mesafe önce hesaplanır.

TOD mesafesi nasıl hesaplanır?

3° eğimde 3:1 kuralı kullanılır: kaybedilecek irtifayı 1.000'e böl ve 3 ile çarp. Örneğin 8.000 ft için 24 NM. Tam hesap: mesafe = kaybedilecek irtifa ÷ (tan γ × 6.076 ft/NM).

3:1 kuralı nedir?

Standart 3° alçalma eğiminde her 1.000 ft irtifa kaybı için yaklaşık 3 NM ilerlenir. Tam değer 3,14 NM olduğundan kural yaklaşık %4–5 kısa kalır; pratik planlama için yeterince doğrudur.

Gerekli alçalma hızı (ft/dk) nasıl bulunur?

Pratik kural: yer hızı × 5. Tam hesap: GS × 101,3 × tan γ; 3° için yaklaşık GS × 5,3. Örneğin 120 KT yer hızında 3° eğim için yaklaşık 637 ft/dk gerekir.

Rüzgar alçalma planını nasıl etkiler?

Mesafe eğimden, dalış hızı yer hızından hesaplanır. Karşı rüzgarda yer hızı düşer ve aynı eğim için gereken dalış hızı azalır; kıç rüzgarda artar. TOD mesafesi eğim sabit kaldığı sürece değişmez ama alçalma süresi değişir.

3° eğim neden standart?

Standart yaklaşma eğimleri genellikle 3° (yaklaşık %5,2) olarak tasarlanır; hem uçak performansı hem yolcu konforu ve stabilize yaklaşma için uygundur. ICAO PANS-OPS nominal 3° eğimi esas alır.

Alçalmaya geç başlarsam ne yapmalıyım?

Yolun üstünde olduğunu fark edince dalış hızını ve eğimi erken ve kontrollü artır, hız frenini veya alçalma konfigürasyonunu POH sınırları içinde kullan ya da ATC'den ek mesafe (vektör, bekleme) iste. Dik ve hızlı yaklaşma kararsız yaklaşmaya yol açar.

Ek pay (yavaşlama payı) neden eklenir?

Fix'e alçalırken hızı yaklaşma hızına düşürmek ve konfigürasyon yapmak için mesafe gerekir. TOD'yi birkaç NM önceye almak bunun için yatay bir bölüm bırakır.

Alçalma planı IAS, TAS veya GS ile mi yapılır?

Mesafe ve dalış hızı yer hızına (GS) göre hesaplanır, çünkü mesafe yere göre ölçülür. IAS ve TAS yalnızca GS'yi bulmak için gerekir (bkz. IAS · TAS · GS simülasyonu).

Kaynaklar

Diğer simülasyonlar