TAT
Total Air Temperature
Türkçe: Toplam Hava Sıcaklığı
TAT (Total Air Temperature), hava akışının uçak sıcaklık sensöründe yavaşlatılmasıyla ölçülen toplam hava sıcaklığıdır; hızdan kaynaklanan sürtünme ısınmasını (ram etkisi) içerir.
TAT nedir?
TAT (Total Air Temperature / Toplam Hava Sıcaklığı), uçağın hızı nedeniyle hava akışının sensör yüzeyinde durdurulmasıyla oluşan sıcaklıktır. Hava molekülleri uçağa çarpıp yavaşladığında kinetik enerjileri ısıya dönüşür; bu olaya sürtünme ısınması veya ram etkisi (ram rise) denir. Sonuçta sensör, dış havanın gerçek sıcaklığından daha yüksek bir değer okur. TAT, statik hava sıcaklığı (SAT) ile ram artışının toplamıdır.
Ram artışının büyüklüğü uçuş hızına bağlıdır: hız arttıkça ve Mach sayısı yükseldikçe ısınma belirginleşir. Düşük hızlı genel havacılık uçaklarında bu fark küçük kalırken, yüksek hızlı uçaklarda TAT ile SAT arasındaki fark ölçülebilir ve önemlidir. İzantropik (sürtünmesiz, adyabatik ideal) bağıntıda TAT = SAT × (1 + 0,2 × M²) ilişkisi kullanılır; gerçek sensörlerde toparlanma faktörü nedeniyle bu değer biraz daha düşük çıkar. Bu bağıntı, Mach sayısı ile TAT ve SAT arasındaki ilişkiyi kurduğu için TAS hesaplamalarında kullanılır.
Pilot için TAT, sıcaklık okumasının hangi bağlamda kullanılacağını belirler. Performans hesapları, yoğunluk irtifası ve gerçek hava hızı (TAS) için statik sıcaklık (SAT) ya da dış hava sıcaklığı (OAT) esas alınmalıdır; TAT doğrudan bu hesaplarda kullanılmamalıdır. Buzlanma riski değerlendirmesinde ise uçuş görüşünde bulunan toplam sıcaklık göstergesi, dış hava sıcaklığını yorumlamada dikkate alınmalıdır. Terimin kullanımı ICAO ve EASA, FAA ve SHGM uygulamalarında aynıdır; ayrıntılı sensör ve gösterge gereksinimleri uçağın AFM ve uçuş el kitabında belirtilir.
Örnek
Karıştırılanlar
| OAT | SAT | TAT |
|---|---|---|
| Dış hava sıcaklığı (dış ölçüm) | Statik hava sıcaklığı | Toplam hava sıcaklığı |
| Yok | Yok | Var (hız ile artar) |
Uçuş sırasında hızdan kaynaklanan sürtünme ısınmasını içeren ve sensörde okunan sıcaklık hangisidir?
TAT (Total Air Temperature), ram etkisini içerdiği için SAT ve OAT'tan yüksek okunur. SAT ram etkisini içermez; ISA ise standart atmosfer modelidir.
TAT hakkında sık sorulan sorular
TAT ile SAT farkı nedir?
TAT (Total Air Temperature), hızdan kaynaklanan sürtünme ısınmasını (ram etkisi) içerir; SAT (Static Air Temperature) ise içermez. Bu fark uçuş hızı ve Mach sayısı arttıkça büyür.
TAT ile gerçek hava hızı nasıl hesaplanır?
TAT ve SAT arasındaki oran, izantropik bağıntıyla Mach sayısını verir; Mach sayısı ve ses hızından gerçek hava hızı (TAS) bulunur. Ayrıntılı hesap için uçağın AFM ve performans verileri esas alınır.
Resmi Kaynaklar ve İleri Okuma
- FAA — Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge (FAA-H-8083-25C)
- SHGM — Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (mevzuat ve duyurular)
- FAA — Instrument Flying Handbook (FAA-H-8083-15B, PDF)
Bu yazı eğitim amaçlıdır; uçuşta güncel resmi yayınlar (AIP, NOTAM, uçağın POH/AFM'i) esas alınır.
Son güncelleme: · Hata bildirimi: [email protected]