ATIS Dinle: Sesli ATIS Simülatörü: ayrıntılı anlatım
Yayın: · Son güncelleme: · Hazırlayan: Son Yaklaşma editörlüğü
ATIS nedir?
ATIS (Automatic Terminal Information Service), yoğun meydanlarda pilotlara hava durumu, kullanımdaki pist, yaklaşma tipi, geçiş seviyesi ve önemli operasyonel bilgileri sürekli tekrarlanan bir telsiz yayınıyla veren servistir. Pilot kuleyi ya da yaklaşmayı çağırmadan önce ATIS'i dinler, bilgileri not alır ve ilk temasta aldığı yayının harfini söyler: “…with information Bravo”. Böylece kontrolör her uçağa aynı bilgileri tek tek okumak zorunda kalmaz ve frekans rahatlar.
Her yayının bir harfi vardır (Alfa, Bravo, Charlie…). Hava raporu yenilendiğinde ya da pist, yaklaşma tipi gibi önemli bir bilgi değiştiğinde yeni yayın hazırlanır ve harf bir sonrakine geçer. Büyük meydanlarda varış (ARR) ve kalkış (DEP) için ayrı ATIS frekansları bulunabilir; örneğin AIP Türkiye'ye göre İstanbul Havalimanı'nda (LTFM) varış ATIS'i 126.350, kalkış ATIS'i 128.850 MHz'dir.
ATIS ile METAR arasındaki fark
- Rüzgâr yönü: METAR rüzgârı gerçek (true) kuzeye göre, ATIS ve kule rüzgârı manyetik kuzeye göre verir. Türkiye'de manyetik sapma yaklaşık 5–6° doğudur; METAR'daki 360° rüzgâr ATIS'te yaklaşık 350° olarak okunur.
- Operasyonel bilgi: METAR yalnızca hava durumudur. ATIS buna kullanımdaki pisti, yaklaşma tipini, geçiş seviyesini, pist yüzeyini ve NOTAM benzeri uyarıları ekler.
- Format: METAR kodlu bir metindir; ATIS ICAO standart ifadeleriyle açık İngilizce okunur.
Yayın sırası
| # | Bölüm | Örnek ifade | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| 1 | Meydan adı, ARR/DEP ve yayın harfi | This is Istanbul Airport arrival information Bravo | Hangi yayını dinlediğini ve harfini (Alfa, Bravo…) söyler. |
| 2 | Gözlem saati (UTC) | time 1350 | Yayının dayandığı METAR'ın saati. |
| 3 | Yaklaşma tipi | Expect ILS approach runway 35R | Varış yayınında beklenecek yaklaşma. |
| 4 | Kullanımdaki pist | Runway in use 35R | İniş/kalkış pisti; çoğunlukla rüzgâra karşı olan pist. |
| 5 | Pist yüzeyi / fren etkisi | Runway surface wet | Islak, karlı, buzlu pist bilgisi. |
| 6 | Geçiş seviyesi | Transition level FL130 | Alçalırken altimetrenin QNH'ye çevrileceği uçuş seviyesi. |
| 7 | Diğer önemli bilgiler | Caution, bird activity… | Kuş, çalışma, kapalı taksi yolu, LVP, NOTAM özetleri. |
| 8 | Rüzgâr (manyetik) | Wind 010 degrees 12 knots | ATIS rüzgârı manyetik, METAR rüzgârı gerçek (true) verir. |
| 9 | Görüş / RVR | Visibility 7 km | Yatay görüş ve gerekiyorsa pist görüş mesafesi. |
| 10 | Hava olayı | Light rain showers | Yağış, sis, pus, oraj. |
| 11 | Bulut | Cloud few 1800 ft cumulonimbus, broken 2500 ft | Taban yükseklikleri meydan seviyesinden. |
| 12 | Sıcaklık ve işba | Temperature 15, dew point 13 | Buzlanma ve sis riski için önemli. |
| 13 | QNH | QNH 1018 | Altimetre ayarı (hPa). |
| 14 | Son hava, rüzgâr kırılması | Recent rain / Wind shear reported | Son bir saatteki önemli hava ve bildirilen windshear. |
| 15 | Trend | No significant change | Önümüzdeki 2 saat için beklenti (NOSIG, BECMG, TEMPO). |
| 16 | Kapanış | Acknowledge receipt of information Bravo… | İlk temasta harfi bildirme talimatı. |
Çözümlü örnek
METAR: METAR LTFM 231350Z 02005KT 300V080 7000 -SHRA FEW018CB BKN025 15/13 Q1018 NOSIG. Geçiş irtifası 12.000 ft kabul edilsin.
“This is Istanbul Airport arrival information Bravo, time 1350. Expect ILS approach runway 35R. Runway in use 35R. Runway surface wet. Transition level FL130. Caution, cumulonimbus cloud in the vicinity of the airport. Wind 010 degrees 5 knots, varying between 290 and 070 degrees. Visibility 7 km. Light rain showers. Cloud few 1800 ft cumulonimbus, broken 2500 ft. Temperature 15, dew point 13. QNH 1018. No significant change. Acknowledge receipt of information Bravo and advise aircraft type on first contact.”
- Rüzgâr: METAR'da 020° gerçek; 6° doğu sapmayla 014° manyetik, ATIS'te en yakın 10°'ye yuvarlanarak 010°.
- Pist: Rüzgâr kuzeyden estiği için kuzeye bakan pistlerden biri (burada 35R) seçilir; rüzgâr zayıfken meydanın tercihli pisti kullanılır.
- Geçiş seviyesi: QNH 1018, standarttan yaklaşık 5 hPa yüksek; 12.000 ft geçiş irtifası basınç irtifası olarak yaklaşık 11.870 ft'e denk gelir (1 hPa ≈ 27 ft). En az 1.000 ft'lik geçiş tabakası eklenince (≈12.870 ft) üstteki ilk uygun seviye FL130 olur.
- Uyarılar: -SHRA (hafif sağanak yağmur) pistin ıslak olduğunu, FEW018CB meydan civarında oraj bulutu olduğunu gösterir.
| Alan | Not |
|---|---|
| Harf | B (Bravo) |
| Pist | 35R |
| Rüzgâr (manyetik) | 010/05 |
| Görüş | 7000 |
| Bulut | FEW018CB BKN025 |
| Sıcaklık/İşba | 15/13 |
| QNH | 1018 |
| Geçiş seviyesi | FL130 |
ICAO rakam okunuşu
ATIS'te ve telsizde rakamlar tek tek okunur: QNH 1018 “one zero one eight”, pist 35L “tree five left”. 3 tree, 9 niner diye söylenir. Yükseklikler yüzler ve binlerle okunur: 2.500 ft “two thousand five hundred feet”.
| Rakam | Söylenişi | Türkçe okunuşa yakın |
|---|---|---|
| 0 | zero | ZI-ro |
| 1 | one | VAN |
| 2 | two | TU |
| 3 | tree | TRİ |
| 4 | four | FO-ır |
| 5 | five | FAYF |
| 6 | six | SİKS |
| 7 | seven | SE-vın |
| 8 | eight | EYT |
| 9 | niner | NAY-nır |
| 100 | hundred | HAN-dred |
| 1000 | thousand | TAU-zınd |
| . | decimal | DE-si-mal |
ATIS nasıl dinlenir, nasıl not alınır?
- Önce harfi yaz. Yayın döngüde tekrarlanır; ilk turda harfi, pisti ve QNH'yi, ikinci turda eksikleri tamamla.
- Sabit bir not şablonu kullan. Harf, pist, rüzgâr, görüş, bulut, sıcaklık/işba, QNH ve geçiş seviyesi için her seferinde aynı sırayı kullanmak hatayı azaltır.
- Uyarıları ayrıca işaretle. Kuş aktivitesi, rüzgâr kırılması, kapalı taksi yolu gibi bilgiler iniş ve taksi planını değiştirir.
- İlk temasta harfi söyle. “Istanbul Tower, TC-ABC, established ILS 35R, information Bravo.” Harf değiştiyse yeni yayını dinlemen beklenir.
Sık yapılan hatalar
- METAR rüzgârını ATIS rüzgârıyla karıştırmak. ATIS manyetik verir; METAR'dan pist hesabı yaparken sapmayı hesaba kat.
- Harf değişimini kaçırmak. Uzun beklemede ya da hava hızlı değişirken yayın yenilenir; eski harfle temas kurmak kontrolörün bilgileri tekrar okumasına yol açar.
- Geçiş seviyesini not etmemek. Alçalırken altimetre ayarının ne zaman QNH'ye çevrileceği bu değere bağlıdır.
- Bulut tabanını deniz seviyesinden sanmak. ATIS'teki bulut yükseklikleri meydan seviyesindendir.
Bu sayfadaki yayınlar METAR'dan otomatik üretilir; yayın harfi, kullanımdaki pist, geçiş irtifası ve ek olaylar alıştırma içindir. Türkiye'de ATIS bilgisi ve frekansları için resmî kaynak AIP Türkiye'dir.
ATIS nasıl dinlenir?
- Frekansı seç. Meydanın varış veya kalkış ATIS frekansını AIP'den ya da kartlardan bul ve ikinci telsize ayarla.
- Harfi yaz. İlk cümlede yayının harfini (Alfa, Bravo…) ve saatini not et.
- Pist ve yaklaşma. Kullanımdaki pisti ve beklenen yaklaşma tipini yaz; brifingini buna göre yap.
- Hava bilgileri. Rüzgârı (manyetik), görüşü, bulutu, sıcaklık/işbayı ve QNH'yi not al; ikinci turda eksikleri tamamla.
- Uyarıları işaretle. Geçiş seviyesini, pist yüzeyini, kuş, windshear, kapalı taksi yolu gibi uyarıları ayrıca yaz.
- İlk temasta bildir. Kuleyi ya da yaklaşmayı çağırırken "with information Bravo" diyerek aldığın harfi söyle.
Sık sorulan sorular
ATIS nedir?
ATIS (Automatic Terminal Information Service), bir meydanın hava durumu ve operasyonel bilgilerini (kullanımdaki pist, yaklaşma tipi, geçiş seviyesi, uyarılar) sürekli tekrarlanan bir telsiz yayınıyla veren servistir. Pilotlar kuleyi çağırmadan önce dinler.
ATIS harfi ne demek?
Her ATIS yayınına sırayla bir harf verilir (Alfa, Bravo, Charlie…). Hava raporu ya da önemli bir bilgi değişince yeni yayın hazırlanır ve harf ilerler. Pilot ilk temasta hangi harfi aldığını söyler; kontrolör böylece pilotun güncel bilgiye sahip olduğunu anlar.
ATIS rüzgârı neden METAR'dan farklı?
METAR rüzgârı gerçek (true) kuzeye göre, ATIS ve kule rüzgârı manyetik kuzeye göre verilir; çünkü pist numaraları ve uçağın pusulası manyetiktir. Türkiye'de sapma yaklaşık 5–6° doğu olduğundan ATIS'teki yön METAR'dakinden birkaç derece küçüktür.
Türkiye'de ATIS yayını var mı?
Evet, sivil meydanların büyük çoğunluğunda var. AIP Türkiye'ye göre İstanbul Havalimanı'nda (LTFM) varış ATIS'i 126.350 MHz, kalkış ATIS'i 128.850 MHz; Esenboğa'da varış 123.600, kalkış 129.200 MHz; Sabiha Gökçen'de 128.550 MHz'dir. Her meydanın ATIS sayfasında (ör. /atis/LTFJ) AIP'deki frekans ve çağrı adı yazar; uçuştan önce güncel AIP Türkiye esas alınmalıdır.
Geçiş seviyesi (transition level) nasıl hesaplanır?
Geçiş seviyesi, geçiş irtifasının üzerinde en az 1.000 ft'lik bir geçiş tabakası bırakan ilk kullanılabilir uçuş seviyesidir ve QNH'ye göre değişir. QNH düştükçe geçiş seviyesi yükselir. Bu simülasyonda geçiş irtifası temsilî olarak 11.000, 12.000 veya 13.000 ft seçilir.
"Acknowledge receipt of information…" ne demek?
ATIS'in kapanış cümlesidir: ilk temasta bu harfi aldığınızı bildirin. Örneğin "Istanbul Tower, TC-ABC, information Bravo" şeklinde söylenir.
Bu simülasyondaki ATIS gerçek mi?
Hayır. Hava durumu gerçek METAR'dan alınır; ancak yayın harfi, kullanımdaki pist, geçiş irtifası ve seviyesi, kuş aktivitesi, ILS arızası gibi olaylar alıştırma için sistem tarafından üretilir. Resmî ATIS değildir ve uçuşta kullanılamaz.
Sonuçlarım kaydediliyor mu?
Dinleme herkese açıktır. Not alma alıştırmasının sonucunu kaydetmek ve geçmişini görmek için ücretsiz üye olup giriş yapman yeterli.
Canlı (gerçek) ATIS nasıl dinlenir?
Gerçek ATIS bir VHF telsiz yayınıdır; meydanın ATIS frekansına (ör. İstanbul Havalimanı varış 126.350 MHz) ayarlı bir hava bandı telsiziyle meydan çevresinde dinlenir. Bu sayfa ise aynı yayını meydanın güncel METAR'ından eğitim amaçlı üretir; her meydanın kendi sayfası vardır (ör. /atis/LTFM). Resmî ATIS değildir, uçuşta kullanılamaz.
Ses neden bazen farklı çıkıyor?
Yayın, kayıtlı İngilizce ses parçalarının birleştirilmesi ve VHF telsiz efektiyle okunur. Parçası henüz hazır olmayan bir cümle tarayıcının yerleşik sesiyle okunduğu için tonu farklı gelebilir. Bazı mobil tarayıcılarda ses için önce ekrana dokunmak gerekir.
Kaynaklar
- ICAO Annex 11, Air Traffic Services: 4.3.4 ATIS
- SERA.9010 (EU 923/2012): ATIS mesaj içeriği ve sırası
- ICAO Doc 9432, Manual of Radiotelephony
- AIP Türkiye (DHMİ): meydan ATIS frekansları ve geçiş irtifaları
- FAA, Aeronautical Information Manual (AIM) 4-1-13: ATIS