IR Akademi · Modül 3–4 · Kalkış ve Varış

SID ve STAR Nasıl Okunur?

Kısa cevap: SID kalkışta pistten hava yoluna, STAR varışta hava yolundan yaklaşmanın başladığı noktaya (IAF) giden standart rotadır. İkisi de aynı sırayla okunur: prosedür adı → frekans ve notlar (climb/descend via, gradyan, hız) → rota ve noktalar → irtifa kısıtları (altı çizili: en az, üstü çizili: en fazla, ikisi birden: tam) → rota tanımı.

Son Yaklaşma · Güncelleme: 18.11.2026 · Kaynak: ICAO PANS-OPS (Doc 8168), Annex 4 ve Annex 11

Kalkış

İnteraktif SID Chart'ı

LTXX pist 27'den iki RNAV kalkış: kuzeye KAVUN 1A, güneye ELMAS 1A. Numaralı bölgelere dokun ya da turu başlat. Kurgusal chart; gerçek uçuşta kullanılmaz.

LTXXTRAINING AERODROME RNAV SID RWY 27 KAVUN 1A · ELMAS 1A SAMPLE · NOT FOR NAVIGATION 10-3AIRAC 2612sonyaklasma.com XX DEPARTURE 124.100 XX TOWER 118.100 Trans alt: 10000' INITIAL CLIMB: Climb via SID to 6000'. Min climb gradient 5.0% (304 ft/NM) up to 3000' due to obstacle 1450'. MAX 210 KT until LX502 / LX503. Gnd speed kt5.0% ft/min3.3% ft/min 100510330 150760500 2001010670 2501270840 N RWY 27 DER 270° 5.0 1450' LX501 LX502 4000' MAX 210 KT 020° 3.4 KAVUN FL80 KAVUN 1A LX503 5000' MAX 210 KT 156° 3.6 ELMAS 6000' ELMAS 1A 37002900 MSA ARP 25 NM fly-by fly-over 05 NM KAVUN 1A: LX501 (fly-over) – LX502 [+4000'; K210−] – KAVUN [+FL80] ELMAS 1A: LX501 (fly-over) – LX503 [−5000'; K210−] – ELMAS [6000'] + at or above · − at or below · K210− max 210 KT 123456789101112131415

Telefonda "Büyüt" düğmesiyle chart'ı büyütüp kaydırabilirsin. Tüm değerler kurgusaldır.

1 / 15

Prosedür Adı: KAVUN 1A

SID adı üç parçadan oluşur: çıkış noktası (KAVUN), geçerlilik numarası (1) ve rota harfi (A). Prosedür değiştiğinde numara artar: KAVUN 2A. Aynı noktaya farklı pistlerden giden SID'ler farklı harf alır.

Klerans ile chart'taki adı birebir karşılaştır; numara farklıysa eski chart'a bakıyorsun.
5 saniyede

Kısıt Okuma Testi

Alt çizgi "zemin" (altına inme), üst çizgi "tavan" (üstüne çıkma). Gelen kısıt ne anlama geliyor? Seriyi ne kadar uzatabilirsin?

5000En az (at or above)
5000En fazla (at or below)
5000Tam (at)
0Doğru
0Seri
—En iyi seri
Kalkıştan önce

Tırmanma Gradyanı Hesaplayıcı

SID'deki gradyan yüzde ya da ft/NM olarak verilir; kokpitte ise variometrede ft/dk görürsün. Yer hızını ve uçağının tırmanma oranını gir, SID'i karşılayıp karşılamadığını gör.

Gradyan → Tırmanma Oranı

304ft/NM
760gereken ft/dk
5.9sağlanan %
✓SID uygun mu

Kafadan Hesap

  • ft/NM ≈ yüzde × 60 (%5 → 300 ft/NM; tam değer 304).
  • ft/dk = ft/NM × yer hızı ÷ 60. Yer hızı 120 kt ise ft/NM × 2.
  • Standart gradyan %3.3 (≈ 200 ft/NM): engel yüzeyi %2.5 + %0.8 engel payı.
  • Arka rüzgâr yer hızını artırır, aynı gradyan için daha yüksek ft/dk gerekir. Sıcak ve yüksek meydanda performans düşer.
Varış

İnteraktif STAR Chart'ı

LTXX'e iki RNAV varış: kuzeybatıdan ARMUT 1T, güneybatıdan TOKAL 1T. İkisi de ILS RWY 27 dersindeki IAF'lerde (ALPHA, CHARLIE) biter; böylece geliş ve yaklaşmayı birlikte brief edebilirsin.

LTXXTRAINING AERODROME RNAV STAR RWY 27 ARMUT 1T · TOKAL 1T SAMPLE · NOT FOR NAVIGATION 10-2AIRAC 2612XX APP 120.300 Descend via STAR. Expect ILS RWY 27 (11-1). MAX 250 KT below FL100. HOLDING ALPHA: 4000' – FL100, inbound 167°, RIGHT turns, 1 MIN. N RWY 27 BRAVO (IF) ILS RWY 27 · see 11-1 ARMUT 086° 23.4 LX601 FL100FL80 MAX 250 KT 106° 27.7 LX602 6000' 097° 25.2 ALPHA IAF4000' TOKAL 083° 28.5 LX603 FL90 084° 46.9 CHARLIE IAF4000' 017 NM 123456789
1 / 9

STAR Adı: ARMUT 1T

STAR adı da aynı mantıkla okunur: başlangıç noktası (ARMUT), geçerlilik numarası (1) ve rota harfi (T). STAR, hava yolundan çıkıp yaklaşmanın başladığı noktaya (IAF) kadar olan geliş rotasıdır.

ATIS'te ya da ATC'de "expect ARMUT 1T" duyunca bu chart'ı brief et.
Özet

SID ve STAR'ın Parçaları

SID

  1. Prosedür Adı: KAVUN 1ASID adı üç parçadan oluşur: çıkış noktası (KAVUN), geçerlilik numarası (1) ve rota harfi (A). Prosedür değiştiğinde numara artar: KAVUN 2A. Aynı noktaya farklı pistlerden giden SID'ler farklı harf alır.
  2. Kalkış Frekansı ve Geçiş İrtifasıKalkıştan sonra kule seni Departure'a (124.100) devreder. Geçiş irtifası 10000 ft: tırmanırken bu irtifada altimetre 1013'e alınır.
  3. İlk Tırmanma: Climb Via SID"Climb via SID to 6000 ft" kleransı: SID'deki tüm irtifa ve hız kısıtlarına uyarak 6000 ft'e kadar tırman. 6000 ft "stop altitude"dır, ATC daha yüksek seviye verene kadar orada kalırsın.
  4. Tırmanma GradyanıStandart gradyan %3.3 (≈ 200 ft/NM). Engel varsa chart daha yükseğini ister: burada 3000 ft'e kadar %5.0 (304 ft/NM). Sağdaki tablo bu gradyanı yer hızına göre ft/dk'ya çevirir: 150 kt'de 760 ft/dk.
  5. Hız Kısıtı"MAX 210 KT": belirtilen noktaya kadar hız 210 kt'yi geçmez. Dönüş yarıçapı hızla büyür; kısıt, dönüşün korunan alan içinde kalması içindir.
  6. Pist ve DERKalkış prosedürü pist sonundan (DER: departure end of runway) başlar. ICAO'ya göre DER'den 394 ft (120 m) yüksekliğe çıkmadan dönüş yapılmaz.
  7. Fly-over NoktasıÇember içindeki yıldız fly-over noktadır: uçak noktanın tam üzerinden geçer, dönüşe ancak sonra başlar. LX501'den sonra dönüş başlar.
  8. Fly-by NoktasıÇemberi olmayan yıldız fly-by noktadır: uçak noktaya varmadan dönüşe başlar ve bir sonraki bacağa yumuşakça bağlanır. RNAV SID ve STAR'larda en yaygın nokta tipi.
  9. En Az (At or Above)Altı çizili irtifa "en az" demektir: LX502'yi 4000 ft veya daha yüksekte geç. KAVUN'daki FL80 da aynı şekilde: FL80 veya üstü.
  10. En Fazla (At or Below)Üstü çizili irtifa "en fazla" demektir: LX503'ü 5000 ft veya daha alçakta geç. Genellikle başka trafikle (ör. varışlar) ayırma içindir.
  11. Tam İrtifa (At)Hem üstü hem altı çizili irtifa zorunludur: ELMAS'ı tam 6000 ft'te geç. Arasında iki değer varsa (üstte üst çizgili, altta alt çizgili) "iki değer arasında" demektir.
  12. Çıkış Noktası ve Rota AdıKAVUN, SID'in bittiği ve hava yolu ağına bağlandığı noktadır. Kutudaki "KAVUN 1A" hangi çizginin hangi SID olduğunu gösterir.
  13. Engel1450 ft yüksekliğindeki engel (anten), %5.0 gradyan şartının nedenidir. Engel sembolü ters V, yanındaki rakam deniz seviyesinden yüksekliktir.
  14. Minimum Sektör İrtifasıMeydan çevresinde 25 NM içinde 1000 ft engel payı veren güvenli irtifa. Kalkışta acil durumda ya da konum kaybında kullanılır.
  15. Rota TanımıChart'ın altındaki metin rotayı noktalarla ve kısıtlarla tarif eder: + "en az", − "en fazla", K210− "en fazla 210 kt". FMS'e yüklenen rotayı bu metinle karşılaştırırsın.

STAR

  1. STAR Adı: ARMUT 1TSTAR adı da aynı mantıkla okunur: başlangıç noktası (ARMUT), geçerlilik numarası (1) ve rota harfi (T). STAR, hava yolundan çıkıp yaklaşmanın başladığı noktaya (IAF) kadar olan geliş rotasıdır.
  2. Descend Via STAR"Descend via STAR" kleransıyla tüm kısıtlara uyarak kendi alçalmanı planlarsın. Notlar beklenen yaklaşmayı da söyler: ILS RWY 27 (chart 11-1).
  3. Hız LimitiFL100 altında en fazla 250 kt. LX601'deki "MAX 250 KT" de aynı limiti hatırlatır. Alçalırken hem irtifa hem hız kısıtına uymak için yavaşlamayı erken planla.
  4. Başlangıç NoktasıARMUT, hava yolundan STAR'a girilen noktadır. Uçuş planındaki son hava yolu noktası ile aynı olmalıdır.
  5. İki Değer Arası (Between)Üstte üstü çizili FL100, altta altı çizili FL80: LX601'i FL80 ile FL100 arasında geç.
  6. En Az (At or Above)LX602'yi 6000 ft veya daha yüksekte geç. Alçalmada "en az" kısıtı, erken alçalıp engel ya da diğer trafiğe yaklaşmayı önler.
  7. IAF ve BeklemeSTAR, ILS RWY 27'nin başlangıç yaklaşma noktası ALPHA'da (IAF) tam 4000 ft'te biter. ALPHA'da bekleme paterni var: gecikme olursa burada beklersin.
  8. Yaklaşmaya BağlantıALPHA ve CHARLIE'den BRAVO'ya (IF) inilir ve ILS RWY 27'ye girilir. Kesikli çizgiler yaklaşma chartında devam eder.
  9. En Fazla (At or Below)TOKAL 1T'de LX603'ü FL90 veya daha alçakta geç. Üstü çizili irtifa: üstüne çıkma.
SSS

Sık Sorulan Sorular

SID Nedir?

SID (Standard Instrument Departure), aletli kalkışta pistten hava yolu ağına kadar uçulan standart kalkış rotasıdır. Engellerden korunmuş bir rota, irtifa ve hız kısıtları ve gerekli tırmanma gradyanı içerir. Telsiz konuşmasını kısaltır ve trafiği düzenler.

STAR Nedir?

STAR (Standard Terminal Arrival Route), hava yolundan çıkıp yaklaşmanın başladığı noktaya (IAF) kadar uçulan standart geliş rotasıdır. Alçalma için irtifa ve hız kısıtları içerir. Yoğun meydanlarda ATC çoğu zaman STAR yerine radar vektörü verir.

Tırmanma Gradyanı Nasıl Hesaplanır?

Gradyan (ft/NM) = yüzde × 60,76. Gereken tırmanma oranı (ft/dk) = yer hızı (kt) × gradyan (ft/NM) ÷ 60. Örnek: %5 = 304 ft/NM; 150 kt yer hızında 304 × 150 ÷ 60 = 760 ft/dk.

Climb Via SID Ne Demek?

Pilot, SID üzerindeki tüm irtifa ve hız kısıtlarına uyarak kleransta verilen irtifaya (stop altitude) kadar tırmanır. Kısıtlar arasında ATC'den ayrıca izin istemeye gerek yoktur.

Fly-by ve Fly-over Farkı Nedir?

Fly-by noktada uçak noktaya varmadan dönüşe başlar ve bir sonraki bacağa yumuşakça bağlanır. Fly-over noktada uçak noktanın tam üstünden geçer, dönüşe sonra başlar. Chart'ta fly-over nokta çember içinde gösterilir.

Alt ve Üst Çizgiler Ne Anlama Gelir?

Altı çizili irtifa "en az" (at or above), üstü çizili irtifa "en fazla" (at or below), hem altı hem üstü çizili irtifa "tam o irtifa" (at) demektir. İki irtifa üst üste yazılmışsa "arasında" (between) demektir.

Devam et

Sıradaki Adımlar

Bu sayfadaki chartlar eğitim amaçlı kurgusal örneklerdir; gerçek uçuşta yalnızca yürürlükteki resmi yayınlar (AIP) kullanılır.