IR Akademi · Modül 1 · Temeller

IFR Temelleri

Kısa cevap: IFR (aletli uçuş kuralları), dışarıyı görmeden yalnız aletlere bakarak, ATC kleransı ve minimum irtifalarla yapılan uçuştur. Temeli üç beceridir: alet taraması (yapay ufuk merkezli), kleransı doğru kopyalamak (CRAFT) ve beklenmedik durumda (ör. telsiz arızası) standart prosedürü uygulamak.

Son Yaklaşma · Güncelleme: 18.11.2026 · Kaynak: SERA (AB 923/2012), ICAO Doc 4444

Hava mı, kural mı?

VMC, IMC, VFR ve IFR

VMC ve IMC havayı, VFR ve IFR kuralları anlatır. Görüş ve buluttan uzaklık aşağıdaki VMC minimumlarının altındaysa hava IMC'dir ve yalnız IFR uçulabilir.

BölgeUçuş görüşüBuluttan uzaklık
FL100 ve üstü (B–G sınıfı)8 km1500 m yatay, 1000 ft dikey
FL100 altı, 3000 ft AMSL ya da 1000 ft AGL üstü5 km1500 m yatay, 1000 ft dikey
3000 ft AMSL / 1000 ft AGL ve altı (F, G sınıfı)5 kmBulutsuz ve yer görülerek

SERA.5001 VMC minimumları (Avrupa). Ülkeler alçak irtifada bazı istisnalar tanıyabilir; AIP'yi kontrol et.

Dokun ve öğren

Altı Temel Uçuş Aleti

Klasik "six pack" paneli. Bir alete dokun: neyi gösterdiğini, hangi sistemle çalıştığını ve arızada ne yaptığını gör. Cam kokpitte (PFD) aynı bilgiler tek ekranda gösterilir.

KNOTS 0123456789 1013 ALT LR 2 MIN N36E1215S2124W3033 011UPDN x1000 FT/MIN 123456

Sarı kesikli çizgiler alet taramasını gösterir: her bakış yapay ufka döner.

1 / 6

Hava Hızı Göstergesi (ASI)

Pitot (dinamik) ve statik basınç farkıyla gösterge hava hızını (IAS) verir. Renkli yaylar: beyaz flap aralığı, yeşil normal çalışma, sarı dikkat (yalnız sakin havada), kırmızı çizgi asla aşılmayacak hız (VNE).

Pitot tıkanır ve drenaj deliği de tıkalıysa ASI altimetre gibi davranır: tırmanırken hız artıyor görünür.
Beceri

Alet Taraması

Aletli uçuşta en sık hata tek alete takılıp kalmaktır (fiksasyon). Doğru tarama sürekli, düzenli ve yapay ufuk merkezlidir.

Yapay Ufuk Merkezde

Önce yapay ufukta durumu (yunuslama ve yatış) ayarla, sonra performans aletlerinde sonucu kontrol et: altimetre, başlık, hız.

Üç Tipik Hata

Fiksasyon (tek alete bakmak), ihmal (bir aleti hiç kontrol etmemek) ve vurgu (bir alete fazla güvenmek). Hepsi yavaş sapmalara yol açar.

Manevraya Göre Değişir

Düz uçuşta irtifa için altimetre, başlık için başlık göstergesi; dönüşte dönüş koordinatörü ve başlık; tırmanmada hız göstergesi daha sık taranır.

Kokpitte

CRAFT Klerans Antrenörü

IFR kleransını beş harfle kopyala: Clearance limit (klerans sınırı), Route (rota/SID), Altitude (ilk irtifa), Frequency (kalkış frekansı), Transponder (squawk). Kleransı oku, istenen bilgiyi bul.

CKlerans sınırı
RRota / SID
Aİrtifa
FFrekans
TTransponder
0Doğru
0Seri
—En iyi seri
SSR

Transponder Kodları

ATC her IFR uçuşa bir squawk kodu verir. Aşağıdaki özel kodlar dünyanın her yerinde aynı anlama gelir ve basıldığı anda ATC ekranında alarm verir.

KodAnlamı
7500Yasa dışı müdahale (kaçırma)
7600Telsiz haberleşme arızası
7700Acil durum
7000VFR uçuş (Avrupa'da genel kod)
2000SSR kodu atanmamış IFR uçuş (ICAO)

Kod değiştirirken ara değer olarak yanlışlıkla 7500, 7600 ya da 7700'ü göstermemeye dikkat et.

ICAO Doc 4444

Telsiz Arızası Prosedürü

IMC'de telsiz arızası, IFR'nin en çok sorulan konularından biridir. Amaç: ATC'nin senin ne yapacağını tahmin edebilmesi.

  1. Transponder 7600Önce telsizi, kulaklığı ve frekansı kontrol et; sonra 7600 bas. ATC seni radarda görüyorsa talimatı transponder ya da ışıkla verebilir.
  2. VMC'deysenVMC'de kal, en yakın uygun meydana in ve en kısa sürede ATC'ye bildir.
  3. IMC'deysen, önce bekleRadar ortamında 7 dakika (radar yoksa 20 dakika) son verilen hız ve seviyeyi ya da daha yüksekse minimum uçuş irtifasını koru.
  4. Sonra uçuş planına dönUçuş planındaki seviye ve hıza geç, rotaya devam et; vektördeysen en kısa yoldan uçuş planı rotasına katıl.
  5. VarıştaVarış meydanına hizmet veren cihaza git; gerekirse bekle. Beklenen yaklaşma ya da varış saatinde alçalmaya başla, aletli yaklaşmayı yap ve mümkünse 30 dakika içinde in.

Ülkelerin AIP'lerinde farklılıklar olabilir (ör. ABD FAA kuralları farklıdır). Uçuştan önce varış ülkesinin telsiz arızası prosedürüne bak.

Uçuş Planında Uçuş Kuralları

  • I: tüm uçuş IFR
  • V: tüm uçuş VFR
  • Y: önce IFR, sonra VFR
  • Z: önce VFR, sonra IFR

Altimetre Ayarları

  • QNH: deniz seviyesine göre irtifa; kalkış, yaklaşma ve geçiş irtifasının altında.
  • 1013 hPa (standart): tırmanırken geçiş irtifasında; uçuş seviyesi (FL) okunur.
  • QFE: meydan seviyesinde 0 gösterir; bazı ülkelerde ve askerî uçuşta kullanılır.
SSS

Sık Sorulan Sorular

IFR ile IMC Arasındaki Fark Nedir?

IMC (Instrument Meteorological Conditions) bir hava durumudur: görüş ya da buluttan uzaklık VMC minimumlarının altındadır. IFR (Instrument Flight Rules) bir kural setidir: uçuş planı, ATC kleransı ve minimum irtifalarla yapılan uçuş. IMC'de yalnız IFR uçulabilir; IFR uçuş ise VMC'de de yapılabilir.

Alet Taraması Nasıl Yapılır?

En yaygın yöntem merkezde yapay ufuk olan "yıldız" (radial) taramadır: gözler yapay ufuktan bir alete gider ve yapay ufka döner. Hangi aletlere daha sık bakılacağını o anki manevra belirler; örneğin düz uçuşta irtifa için altimetre, başlık için başlık göstergesi.

CRAFT Ne Demek?

IFR kleransını not etmek için kullanılan sıralama: Clearance limit (klerans sınırı, genelde varış meydanı), Route (rota ya da SID), Altitude (ilk irtifa), Frequency (kalkış frekansı) ve Transponder (squawk kodu).

Telsiz Arızasında Hangi Kod Basılır?

7600. 7500 yasa dışı müdahale, 7700 acil durum içindir. Telsiz arızasında ICAO prosedürü uygulanır; radar ortamında 7 dakika son verilen seviye ve hız korunur, sonra uçuş planına dönülür.

Uçuş Planında I, V, Y ve Z Ne Demek?

Uçuş kuralları alanı (madde 8): I tamamen IFR, V tamamen VFR, Y önce IFR sonra VFR, Z önce VFR sonra IFR uçuş demektir.