Toplam Basınç
Total Pressure (Pitot Pressure)
Türkçe: Toplam Basınç
Toplam Basınç, akışkanın hızının sıfıra indirilmesiyle elde edilen basınçtır; statik ve dinamik basıncın toplamına eşittir ve pitot tüpü ile ölçülür.
Toplam Basınç nedir?
Toplam Basınç (total pressure), bir akışkanın durgunluk noktasında, yani akış hızı sıfıra indirildiğinde ulaşılan basınçtır. Havacılıkta buna pitot basıncı da denir. Bernoulli prensibine göre toplam basınç, statik basınç (p_s) ile dinamik basıncın (q) toplamına eşittir: p_t = p_s + q. Dinamik basınç q = ½·ρ·V² ile hesaplanır; burada ρ hava yoğunluğu, V ise uçağın hava içindeki hızıdır.
Pitot-statik sistemde toplam basınç, uçağın burnundaki pitot tüpünün ön deliğinden alınır. Statik basınç ise gövdedeki statik port ile ölçülür. Hız göstergesi (ASI) iki basıncın farkını, yani dinamik basıncı kullanır ve bu farkı sabit deniz seviyesi yoğunluğuna göre hıza çevirir. Toplam basınç doğrudan okunmaz; hız ve irtifa hesaplarında ara değer olarak kullanılır. Pitot tüpü tıkanırsa toplam basınç algısı bozulur ve hız göstergesi yanlış değer verir. Bu nedenle pitot ısıtıcısı, buzlanma riskine karşı kullanılır.
Pilot açısından önemli nokta, toplam basınç ile statik basıncın farklı şeyleri ölçtüğüdür. Statik basınç irtifayla birlikte azalır, dinamik basınç ise hızın karesiyle artar. Bu prensip FAA Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge (FAA-H-8083-25) ve ICAO eğitim materyallerinde aynı şekilde anlatılır; fizik kuralı EASA, FAA ve SHGM'de aynıdır. Örnek olarak, statik basınç 1013 hPa ve dinamik basınç 50 hPa ise toplam basınç 1063 hPa olur (örnek hesaptır).
Örnek
Karıştırılanlar
| Toplam Basınç | Dinamik Basınç | Statik Basınç |
|---|---|---|
| Pitot tüpünün ön deliğinde ölçülür | Toplam ile statik basınç arasındaki fark olarak elde edilir | Statik port ile ölçülür |
| p_t = p_s + q | q = p_t − p_s | Hızdan bağımsız, ortam basıncıdır |
| Hız arttıkça artar | Hızın karesiyle artar (q = ½ρV²) | İrtifa arttıkça azalır, hızdan bağımsızdır |
Pitot tüpünün doğrudan ölçtüğü basınç hangisidir?
Pitot tüpü akış durdurularak elde edilen toplam basıncı ölçer. Dinamik basınç ise toplam basınçtan statik basıncın çıkarılmasıyla bulunur.
Toplam Basınç hakkında sık sorulan sorular
Toplam basınç ile dinamik basınç farkı nedir?
Toplam basınç, statik ve dinamik basıncın toplamıdır. Dinamik basınç ise toplam basınçtan statik basıncın çıkarılmasıyla bulunur ve hız hesabında kullanılır.
Pitot sistemi toplam basınçtan hızı nasıl hesaplar?
Hız göstergesi toplam ve statik basınç arasındaki farkı, yani dinamik basıncı ölçer. Bu fark, sabit deniz seviyesi yoğunluğuna göre hıza çevrilir.
Toplam basınç irtifayla değişir mi?
Evet, toplam basınç irtifa arttıkça azalır çünkü ortam basıncı, yani statik basınç, yükseklikle düşer. Hız ölçümünde dinamik basınç kullanılır.
Resmi Kaynaklar ve İleri Okuma
- FAA — Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge (FAA-H-8083-25C)
- SHGM — Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (mevzuat ve duyurular)
- FAA — Instrument Flying Handbook (FAA-H-8083-15B, PDF)
Bu yazı eğitim amaçlıdır; uçuşta güncel resmi yayınlar (AIP, NOTAM, uçağın POH/AFM'i) esas alınır.
Son güncelleme: · Hata bildirimi: [email protected]