Tip Yetkisi
Type Rating
Türkçe: Tip Yetkisi
Tip yetkisi (type rating), pilotun belirli bir uçak tipini (ör. Boeing 737 veya Airbus A320) tek başına kullanabilmesi için lisansına işlenen özel yetkidir.
Tip Yetkisi nedir?
Tip yetkisi (type rating), pilot lisansının belirli bir uçak tipi üzerinde geçerli olmasını sağlayan yetkilendirmedir. ICAO Annex 1 çerçevesinde pilot lisansları, uçak sınıfı ve tipi bazında yetki ile sınırlandırılır; bir pilot, yetkisi olmayan bir tipte komutan (PIC) olarak görev yapamaz. Tip yetkisi, uçağın tip sertifikası kapsamındaki sistemleri, performans sınırlarını ve prosedürleri kapsayan teorik eğitim, simülatör çalışması ve gerektiğinde uçuş eğitimi ile alınır. Sınıf yetkisi (class rating) ise tip yetkisinden daha geniş bir gruplamadır; örneğin tek motorlu kara uçağı veya çok motorlu kara uçağı gibi uçak sınıfını kapsar.
EASA ve FAA'da uygulama farklıdır. EASA'da (Part-FCL, FCL.700 ve FCL.725) çok pilotlu uçaklar ve belirli karmaşık veya yüksek performanslı uçaklar için tip yetkisi aranır; ayrıntılı eşikler Part-FCL'de tanımlanır. FAA'da (14 CFR 61.31) 12.500 lb (≈5.670 kg) üzeri büyük uçaklar ile turbojet güçlü çok motorlu uçaklarda komutanlık yapmak için tip yetkisi zorunludur. Yani iki otorite de belirli büyük ve karmaşık uçaklarda tip yetkisi ister, ancak kapsam ve eşikler aynı değildir. Türkiye'de (SHGM) uygulama genel olarak EASA çizgisini izler; ayrıntılar SHGM mevzuatında ve ilgili talimatlarda yer alır.
Pilot için önemi, kariyer yönlendirmesinde ve operasyonel yetkinlikte belirleyici olmasıdır. Havayolu pilotları için tip yetkisi, geçiş yapacakları uçağın kullanımı için zorunlu bir adımdır; genel havacılıkta ise uçağın büyüklüğü veya motor yapısı tip yetkisi gerektirdiğinde pilotun yeni uçağa geçişini sınırlar. Yetki sınırları ilgili otoritenin mevzuatına göre değişebileceğinden, güncel şartlar için ilgili ülkenin AIP'si ve yetkili otoritenin yayınları esas alınmalıdır.
Karıştırılanlar
| Konu | EASA (Part-FCL) | FAA (14 CFR 61.31) |
|---|---|---|
| Zorunluluk | Çok pilotlu ve belirli karmaşık/yüksek performanslı uçaklar (FCL.700) | 12.500 lb (≈5.670 kg) üzeri büyük uçaklar ve turbojet güçlü çok motorlu uçaklar |
| Yetki türleri | Tip yetkisi ve sınıf yetkisi ayrı tanımlanır | Tip yetkisi ve sınıf yetkisi ayrı tanımlanır |
| Türkiye (SHGM) | EASA çizgisi izlenir; ayrıntılar SHGM mevzuatında | — |
ABD'de (FAA, 14 CFR 61.31) hangi uçaklarda komutanlık için tip yetkisi zorunludur?
FAA, 14 CFR 61.31 kapsamında 12.500 lb (≈5.670 kg) üzeri büyük uçaklar ve turbojet güçlü çok motorlu uçaklar için tip yetkisi arar.
Tip Yetkisi hakkında sık sorulan sorular
Tip yetkisi ile sınıf yetkisi arasındaki fark nedir?
Tip yetkisi belirli bir uçak tipine (ör. A320) özgüdür; sınıf yetkisi ise tek motorlu kara uçağı gibi uçak sınıfını kapsar. Kapsam otoriteye göre değişebilir, güncel şartlar yetkili otoritenin mevzuatında yer alır.
FAA'da tip yetkisi ne zaman gerekir?
FAA'da, 14 CFR 61.31 uyarınca 12.500 lb (≈5.670 kg) üzeri büyük uçaklar ile turbojet güçlü çok motorlu uçaklarda komutan olarak görev yapmak için tip yetkisi gerekir. EASA'da eşikler Part-FCL'de tanımlanır.
Tip yetkisi nasıl alınır?
Tip yetkisi, teorik eğitim, simülatör çalışması ve gerektiğinde uçuş eğitimi ile yetkili bir eğitim kuruluşunda alınır. Ayrıntılı şartlar EASA Part-FCL, FAA 14 CFR 61.31 ve SHGM mevzuatında yer alır.
Resmi Kaynaklar ve İleri Okuma
- EASA Easy Access Rules — Standardised European Rules of the Air (SERA)
- ICAO Annex 2 — Rules of the Air
- SHGM — Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (mevzuat ve duyurular)
- EASA Easy Access Rules for Aircrew (Part-FCL, Part-MED)
- AIP Türkiye — DHMİ Havacılık Bilgi Yayını
Bu yazı eğitim amaçlıdır; uçuşta güncel resmi yayınlar (AIP, NOTAM, uçağın POH/AFM'i) esas alınır.
Son güncelleme: · Hata bildirimi: [email protected]