ADS-B
Automatic Dependent Surveillance–Broadcast
Türkçe: Otomatik Bağımlı Gözetim–Yayın
ADS-B (Automatic Dependent Surveillance–Broadcast), uçağın GNSS tabanlı konum, irtifa, hız ve kimlik bilgisini otomatik olarak periyodik biçimde yayınlayan bir gözetim sistemidir.
ADS-B nedir?
ADS-B, uçağın konumunu, irtifasını, hızını ve kimliğini (çağrı işareti veya 24 bit ICAO adresi) yer sorgusu beklemeden otomatik olarak yayınlayan bir gözetim tekniğidir. Adındaki kelimeler sistemin çalışma mantığını anlatır: 'Automatic' yayının pilot müdahalesi olmadan periyodik olarak yapıldığını, 'Dependent' konum bilgisinin uçaktaki GNSS alıcısı ve avionik sistemlerden geldiğini, yani yer radarının ölçümüne bağlı olmadığını, 'Surveillance' konum belirlemeyi, 'Broadcast' ise bilginin sorgulanmadan yayınlandığını ifade eder. Uçakta yayın yapan birime ADS-B OUT, diğer uçakların ve yerin yayınları almasını sağlayan birime ADS-B IN denir.
Sistem, Mode S transponder ile birlikte çalışır. Avrupa ve uluslararası uçuşlarda yaygın olarak 1090 MHz üzerinden Extended Squitter (1090ES) kullanılır; ABD'de belirli irtifa aralıklarında 978 MHz UAT (Universal Access Transceiver) da kullanılmaktadır. Yayınlanan veriler yerdeki ADS-B alıcı istasyonları ve ADS-B IN donanımlı uçaklar tarafından alınır. Hava trafik kontrol merkezleri bu verileri ekranlarında işleyerek uçakları izler. ADS-B, klasik SSR'ye göre daha sık güncellenen ve daha hassas konum verisi sağlar; radar kapsama alanı dışındaki bölgelerde de kullanılabilir. ADS-B IN üzerinden trafik bilgisi (TIS-B) ve uçuş bilgisi servisi (FIS-B) gibi yayınlar da alınabilir.
Pilot açısından ADS-B OUT'un etkin olması, hava sahasının gerektirdiği yerlerde zorunlu olabilir. Hangi hava sahasında ve hangi uçuşlarda zorunlu olduğu ülkeye ve hava sahası sınıfına göre değişir; bu bilgi AIP'de ve ilgili AB düzenlemelerinde yayınlanır. Sistemin bağımlı olduğu GNSS konumunun hatalı olması, girişim (jamming) ya da sahte sinyal (spoofing) gibi riskler de dikkate alınmalıdır. Sistem kapalı veya arızalıysa ATC uçağı izleyemeyebilir; bu nedenle pilotun ADS-B'nin durumunu kontrol etmesi ve ilgili prosedürleri bilmesi gerekir.
Karıştırılanlar
| Özellik | ADS-B | SSR |
|---|---|---|
| Konum kaynağı | Uçağın kendi GNSS konumu | Yer radarının menzil ve açı ölçümü |
| Sorgulama | Gerekmez, uçak periyodik yayın yapar | Yer radarı uçağı sorgular, transponder yanıt verir |
| Alıcı | Yer istasyonları ve ADS-B IN donanımlı uçaklar | Yalnızca yer radarı |
ADS-B'de 'Dependent' (bağımlı) kelimesi neyi ifade eder?
Dependent, konum bilgisinin uçaktaki GNSS ve avionik sistemlerden geldiğini, yani yer radarına bağlı olmadığını ifade eder.
ADS-B hakkında sık sorulan sorular
ADS-B ile SSR farkı nedir?
ADS-B ile SSR arasındaki temel fark, ADS-B'de uçağın konumunu kendi GNSS alıcısının belirleyip periyodik olarak yayınlaması, SSR'de ise yer radarının uçağı sorgulayıp yanıt alarak konumu hesaplamasıdır.
ADS-B nasıl çalışır?
ADS-B, uçağın OUT birimi üzerinden konum, irtifa, hız ve kimlik bilgisini 1090 MHz gibi frekanslarda periyodik olarak yayınlar. Bu yayını yerdeki istasyonlar ve yakındaki uçaklardaki ADS-B IN alıcıları dinler.
ADS-B ne zaman zorunludur?
ADS-B yayın zorunluluğu hava sahası ve uçuş türüne göre değişir. Hangi hava sahasında zorunlu olduğu ülkenin AIP yayınlarında ve ilgili AB düzenlemelerinde belirtilir.
Resmi Kaynaklar ve İleri Okuma
- FAA — Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge (FAA-H-8083-25C)
- FAA — Aeronautical Information Manual (AIM)
- AIP Türkiye — DHMİ Havacılık Bilgi Yayını
- ICAO Annex 11 — Air Traffic Services
Bu yazı eğitim amaçlıdır; uçuşta güncel resmi yayınlar (AIP, NOTAM, uçağın POH/AFM'i) esas alınır.
Son güncelleme: · Hata bildirimi: [email protected]