PİLOT EĞİTİMİ

AUPRT nedir? AUPRT eğitimi rehberi

Kısa cevap: AUPRT eğitimi (Advanced Upset Prevention and Recovery Training), uçağın olağan dışı bir duruşa (aşırı burun yukarı/aşağı, aşırı yatış, stall) girmesini önleme ve girdiğinde kurtarma eğitimidir. En az 5 saat teori + 3 saat uçuştan oluşur, akrobasiye uygun bir uçakta yapılır ve çok pilotlu uçakta ilk tip eğitimine başlamadan önce zorunludur (EASA FCL.745.A).

Son Yaklaşma editörlüğü · Güncelleme: 30.10.2026 · Editör kontrolü: Safa Recep Demirer · · Kaynak: EASA Part-FCL (FCL.745.A), THY Uçuş Akademisi program bilgisi

AUPRT neden var?

Ticari havacılıkta ölümcül kazaların önde gelen nedenlerinden biri uçuşta kontrol kaybıdır (LOC-I, Loss of Control In-flight). Bu kazaların ortak noktası, mürettebatın beklenmedik bir duruşla karşılaştığında şaşırması (startle), durumu geç fark etmesi ve sezgisel ama yanlış kumanda girdileri vermesidir.

Simülatörler gerçek g yükünü ve yön kaybını tam olarak yaşatamaz. AUPRT bu yüzden gerçek bir uçakta, kontrollü ve güvenli bir irtifada, pilotu bilerek olağan dışı duruşlara sokar: amaç, gerçek bir olayda ilk saniyelerde doğru tepkiyi refleks hâline getirmektir. EASA bu eğitimi 20 Aralık 2019'dan itibaren lisans eğitimlerine zorunlu olarak eklemiştir. Gerçek kazalardan çıkarılan derslere uçak kazası raporları sayfamızda bakabilirsiniz.

AUPRT kursunun içeriği

Teorien az 5 saat

Aerodinamik, enerji yönetimi, g yükü, stall ve spin, şaşırma etkisi, insan faktörleri.

Uçuşen az 3 saat

Yetkili eğitmenle, akrobasiye uygun (aerobatic) sertifikalı bir eğitim uçağında.

BelgeTamamlama sertifikası

Eğitimi veren onaylı eğitim organizasyonu (ATO) düzenler; tip eğitimine başlarken istenir.

Uçuşta çalışılan durumlar

  • Burun yukarı (nose-high) ve burun aşağı (nose-low) olağan dışı duruşlardan kurtarma
  • Aşırı yatış ve spiral dalış (spiral dive)
  • Stall'a yaklaşma, tam stall ve kurtarma; spin farkındalığı
  • Yüksek ve düşük g yükü altında kumanda hissi; negatif g
  • Şaşırma ve sürpriz etkisini (startle & surprise) yönetme, durum farkındalığını yeniden kazanma
  • Enerji yönetimi: hız, irtifa ve motor gücü arasındaki denge

Kimler için zorunlu?

SeviyeNerede verilir?Kimin için?
Temel UPRTPPL ve CPL eğitimlerinin içine dağıtılmışTüm uçak pilotu adayları
İleri UPRT (AUPRT)Ayrı kurs, akrobasiye uygun uçaktaÇok pilotlu operasyonda ilk sınıf/tip eğitimine başlayacak pilotlar; entegre ATP ve MPL öğrencileri
Tip eğitimi UPRT'siTip eğitimi sırasında, tam uçuş simülatöründe (FFS)Tip yetkisi alan pilotlar

Pratikte AUPRT, havayolu pilotluğu yolunda CPL/IR'den sonra, MCC'den önce ya da MCC ile birlikte alınır. Sadece hobi amaçlı PPL uçacaksanız zorunlu değildir; yine de olağan dışı duruşlara karşı güven kazandırdığı için tavsiye edilir.

AUPRT eğitimi nasıl alınır? Adım adım

  1. Zamanlamayı belirle: Havayolu hedefliyorsan AUPRT'yi CPL/IR'den sonra, MCC'den önce ya da MCC ile birlikte planla; tip eğitimine başlamadan tamamlanmış olmalı.
  2. Onaylı okulu seç: AUPRT yetkisi olan, filosunda akrobasi sertifikalı uçak ve UPRT yetkili eğitmen bulunan bir ATO seç.
  3. Teori bölümünü tamamla: En az 5 saat: aerodinamik, enerji yönetimi, g yükü, stall/spin, şaşırma etkisi ve insan faktörleri.
  4. Uçuş bölümünü uç: En az 3 saat, birkaç kısa sortide: burun yukarı/aşağı, aşırı yatış, stall ve spiral dalıştan kurtarma.
  5. Tamamlama belgesini al: ATO'nun düzenlediği AUPRT tamamlama sertifikası MCC, havayolu başvurusu ve tip eğitimi kaydında istenir.

Okul seçerken sorman gereken 5 soru

  • Kurs hangi uçakta veriliyor, uçak akrobasi kategorisinde sertifikalı mı?
  • Eğitmenin UPRT eğitmen yetkisi var mı, kaç AUPRT öğrencisi uçurdu?
  • Fiyata teori, 3 saat uçuş, yakıt ve sertifika dahil mi? Ek sorti ücreti ne kadar?
  • AUPRT, MCC ile paket hâlinde mi; paket MCC'si havayolu standardında (APS MCC) mı?
  • Hava şartları nedeniyle uçuş ertelenirse takvim nasıl işliyor?

Bir AUPRT uçuşu nasıl geçer?

Her sorti yaklaşık 45–60 dakikadır. Brifingde çalışılacak duruşlar, kurtarma sırası ve eğitmenle kumanda devri ("you have control / I have control") netleştirilir. Kalkıştan sonra eğitim sahasına ve güvenli irtifaya tırmanılır; her manevradan önce HASELL kontrolü yapılır: Height (irtifa), Airframe (konfigürasyon), Security (gevşek eşya, kemerler), Engine (motor göstergeleri), Location (meskûn mahal ve hava sahası dışı), Lookout (çevre gözlemi).

Eğitmen uçağı olağan dışı bir duruşa sokar, öğrenci gözlerini açıp durumu adlandırır ve kurtarır; zorluk sorti sorti artar, son sortilerde şaşırma (startle) senaryoları eklenir. Uçuş sonrası debrifingde kumanda girdileri, tepki süresi ve enerji yönetimi değerlendirilir.

Temel kurtarma mantığı

Havacılık sektörünün yaygın kurtarma şablonu dört adımlıdır. Sıra ve ayrıntılar uçak tipine ve üreticinin prosedürüne göre değişir; uçuşta her zaman o uçağın onaylı prosedürü uygulanır.

1. PushStall varsa önce hücum açısını azalt
2. RollKanatları en kısa yoldan düzle
3. PowerGücü duruma göre ayarla
4. StabilizeBurnu ufka getir, hızı ve trimi düzelt

Önce tanı: göstergeler ve ufuk çizgisiyle durumu adlandır ("burun yukarı, hız düşüyor"). Burun yukarı durumda öncelik hücum açısını azaltmak; burun aşağı ve yatışlı durumda önce kanatları düzlemek, sonra burnu kaldırmaktır. Stall ve hücum açısı konularını PPL Uçuş Prensipleri sorularıyla pekiştirebilirsiniz.

AUPRT ücreti ve süresi

Türkiye'de AUPRT genellikle MCC ile birlikte paketlenir; MCC + UPRT kalemi ortalama 2.900–4.400 € aralığındadır (2025 ortalaması). Sıfırdan havayolu pilotluğuna hazırlayan tam paketlerde (PPL + ATPL + AUPRT + MCC, Ekim 2026 ortalaması 80.000–88.000 € + KDV) fiyata dahildir. Kursun kendisi birkaç günde tamamlanabilir; uçuş bölümü hava durumuna bağlıdır, çünkü manevralar görerek uçuşta ve yeterli irtifada yapılır.

Tüm kalemlerin dökümü ve maliyet hesaplayıcı için: Pilot olmak kaç para?

Sık sorulan sorular

AUPRT nedir?

AUPRT (Advanced Upset Prevention and Recovery Training), pilotun uçağın olağan dışı bir duruşa (aşırı burun yukarı/aşağı, aşırı yatış, stall) girmesini önlemeyi, girdiğinde fark etmeyi ve güvenle normal uçuşa dönmeyi öğrendiği ileri seviye eğitimdir. EASA Part-FCL'de FCL.745.A maddesinde tanımlanır.

AUPRT kaç saat?

İleri UPRT kursu en az 5 saat teorik eğitim ile 3 saat eğitmenli uçuştan oluşur. Uçuş bölümü, bu eğitim için yetkilendirilmiş bir uçuş öğretmeniyle, akrobasiye uygun bir uçakta yapılır.

AUPRT zorunlu mu?

Evet; çok pilotlu operasyonda uçulacak bir uçağın ilk sınıf ya da tip eğitimine başlamadan önce AUPRT kursunu tamamlamış olmak gerekir. Entegre ATP ve MPL kursları AUPRT'yi içerir. Türk Hava Yolları Uçuş Akademisi de kursu ilk kez tip eğitimi alacak pilotlar için zorunlu olarak tanımlar.

UPRT ile AUPRT arasındaki fark nedir?

Temel UPRT unsurları PPL, CPL ve tip eğitimlerinin içine dağıtılmıştır. AUPRT ise bunlara ek olarak alınan, uçağın gerçekten olağan dışı duruşlara sokulduğu, akrobasi kategorisinde bir uçakla yapılan ayrı bir kurstur. Simülatörde yaşanamayan gerçek g yükü ve şaşırma (startle) etkisini deneyimletir.

AUPRT ne zaman alınmalı?

Çoğu öğrenci AUPRT'yi CPL/IR aşamasından sonra, MCC kursundan önce ya da onunla birlikte alır. Havayolu başvurusunda veya tip eğitimine başlarken AUPRT tamamlama belgesi istenir.

AUPRT eğitimi nerede alınır?

AUPRT eğitimi, AUPRT kursu vermek için yetkilendirilmiş onaylı bir eğitim organizasyonunda (ATO) alınır. Türkiye'de SHGM onaylı ve filosunda akrobasi sertifikalı eğitim uçağı bulunan uçuş okulları bu kursu verir; çoğu MCC ile birlikte paket hâlinde sunar.

AUPRT eğitimi için hangi lisans gerekir?

Kursa genellikle PPL sahibi ya da ticari pilot (CPL) eğitimindeki öğrenciler alınır; havayolu yolunda tipik zamanlama CPL/IR sonrası, MCC öncesidir. Entegre ATP ve MPL öğrencileri kursu programın içinde alır.

AUPRT uçuşu tehlikeli mi?

Hayır; manevralar yetkili eğitmenle, akrobasi sertifikalı uçakta, güvenli irtifada ve her manevra öncesi HASELL kontrolü yapılarak çalışılır. Amaç tam da tehlikeli durumları güvenli bir ortamda deneyimletmektir. Bazı öğrencilerde hafif hava tutması olabilir; uçuşlar kısa sortilere bölünür.

AUPRT kaç para?

Türkiye'de AUPRT genellikle MCC ile birlikte paketlenir; MCC + UPRT kalemi ortalama 2.900–4.400 € aralığındadır (2025 ortalaması). Tam havayolu pilotluğu paketlerinde (PPL + ATPL + AUPRT + MCC) fiyata dahildir.

Güvenlik notu: Bu sayfa eğitim amaçlıdır ve uçuş eğitiminin yerine geçmez. Olağan dışı duruş manevraları yalnızca yetkili eğitmenle, uygun sertifikalı uçakta ve güvenli irtifada çalışılır. Güncel zorunluluklar için EASA Part-FCL ve SHGM mevzuatı esastır.